Сишәмбе, 25 Декабрь 2018 13:52

Шифаханәдә шигъри очрашу

Чаллы шәһәрендәге «Энҗе бөртеге» («Жемчужина») шифаханәсендә  шагыйрә Фәүзия Солтанның  «Көзге шәфәкъ» дип аталган шигърият кичәсе булды. Кичәгә килгән тамашачылар   шигырьләр тыңладылар, шагыйрә белән аралаштылар.

Дүшәмбе, 24 Декабрь 2018 13:04

Китап очраштыра, дуслаштыра

 

 

Чаллы шәһәренең 4 нче мәктәбендә “Дуслашып яшик!” дип исемләнгән әдәби бәйрәм-очрашу булды. Әйе, затлы китап очраштыра да, дуслаштыра да, ә каләм ияләре тарафыннан әйтелгән һәр сүз балалар күңелендә матур истәлек, ихлас киңәш-теләк булып озак еллар саклана.   

Очрашуның беренче өлешендә Чаллы шагыйрьләре Рәзинә Мөхияр, Сирень Якупова, Әлфия Ситдыйкова, Фидаил Мәҗитов, Зимфира Исламова, Роза Хәмидуллина, Рушания Гыйләҗева, Айрат Суфиянов, мәктәпнең горурлыгы булган  музей белән танышканнан соң, төрле сыйныфларында  “Әйтер сүзем бар...” дип аталган ачык дәресләр бирделәр. Бу дәресләргә укучылар да, каләм ияләре ныклап әзерләнгән иде. Балалар шагыйрьләрнең әсәрләрен укыдылар, шигырьләрен ятладылар, презентацияләр, электрон һәм басма газеталар чыгардылар, ә инде кунаклар, үз чиратларында, үтемле итеп,  туган телебезне, әдәбиятыбызны, тарихыбызны өйрәнүнең мөһимлеген аңлаттылар. Милли тамырларны онытмау, татарлыгың белән горурлану, матурлыкны күрә белү, кешеләрне, илеңне, туган җиреңне ярату кебек темаларга гамьле сөйләшү, аралашу укучылар күңелендә онытылмаслык тәэсир калдырды.

Әдәби бәйрәм зәвыклы итеп бизәлгән актлар залында дәвам итте. Монда  зал тутырып җыелган башлангыч сыйныф укучылары янына кунак булып язучы, шагыйрь, Гаяз Исхакый, Абдулла Алиш исемендәге әдәби премияләр иясе Факил Сафин килгән иде. Якташы да булган шагыйрьне беренче булып мәктәп директоры Айдар Гарифуллин сәламләде. Ул талантлы каләм иясе, җәмәгать эшлеклесе Факил Сафинга олы хөрмәт һәм рәхмәт хисләрен җиткерде, иҗат уңышлары теләде. Аннан инде сәгать буе балалар сәхнә тотты – шагыйрьнең  бихисап күп шигырьләре яңгырады, җырлары башкарылды. Ә инде күз явын алырлык милли киемнәр кигән биюче кызларга Факил абыйларының да кушылып бөтерелүе ихлас соклану хисе тудырды. Ул, ялындырмый гына, баянда да уйнап күрсәтте, азактан өр-яңа шигырьләрен укып та сөендерде.

Милли рухлы мәктәптә узган бу чара балалар күңелен баетты, каләм ияләре, укытучылар, китапханәчеләр йөрәгендә милләтебезнең, туган телебезнең киләчәге якты, матур булачагына өмет уятты.  

 

Розалия Власова,

китапханәче

 

 

2011 елдан Актаныш районы үзенең якташы, күренекле шагыйрь Гамил Афзал исемендәге әдәбия премия булдырган иде. Аңа ел саен юмор һәм сатира өлкәсендә иң үткен, яхшы дип табылган матур әдәбият әсәре авторы ия була.  Аның беренче иясе итеп Туфан ага Миңнуллин аталды. Төрле елларда бу бүләккә Фәнзаман Баттал, Марат Әмирханов, Әмирҗан Моталлапов, Камил Кәримов, Ләбиб Лерон, Данил Салиховлар  ия булды.


Быел исә әлеге премиянең тапшырылу тантанасы Гамил Афзал үзе туып-үскән Такталачык авылында оештырылу белән тарих битләрендә үз урынын алачак. Сигезенче премия иясенең исеме бүген Такталачыкның җәмәгать үзәгендә аталды.  Мәртәбәле бүләккә язучы, журналист Дамир Гыйсметдин (Дамир Минсәгыйр улы Гыйсметдинов) лаек булды. Дамир Минсәгыйр улы әлеге премияне  Актаныш районы башкарма комитеты җитәкчесенең социаль мәсьәләләр буенча урынбасары Ләйсән Нурлыева  һәм Татарстан Язучылар берлеге рәисе Данил Салихов кулыннан кабул итеп алды. 


Бәйрәм чарасында дәрәҗәле Казан кунаклары, шагыйрьләр, язучылар катнашты. Такталачык төп гомуми белем бирү мәктәбе укучылары да әлеге тантананың кунаклары иде. 

 

(Фоторепортаж бу сылтама буенча: http://aktanysh-rt.ru/news/tema-dnya/kon-kadagynda-aktanyshta-gamil-afzal-premiyasene-sigezenche-iyase-ataldy-fotomizgellr . Язма Актаныш муниципаль районы сайтыннан алынды)

 

 

Язучы, журналист Дамир Гыйсметдин (Дамир Минсәгыйр улы Гыйсметдинов) 1949 елның 25 гыйнварында Чуашстан Республикасының Батыр районы Татар Тимәше авылында укытучы гаиләсендә туа. 1966 елда шул ук районның Тойси урта мәктәбен тәмамлаганнан соң, бер ел туган авылында, аннары Мәскәү тирәсендәге төрле төзелешләрдә эшли, 1969-1970 елларда армиядә хезмәт итә. Армиядән соң Казанга килеп, 1971-1976 елларда университетның журналистика факультетында югары белем ала. Университетны тәмамлагач, ун елдан артык (1975-1986) «Чаян» журналы редакциясендә хәбәрче, бүлек мөхәррире, бүлек мөдире булып эшли. Шул дәвердә ул үзенең сатирик каләмен чарлый, «Чаян» журналы һәм башка көндәлек матбугат битләрендә юмор-сатира жанрындагы күп кенә хикәяләрен, усал эчтәлекле фельетоннарын бастырып, укучыларның киң даирәсенә исемен таныта. Узган гасырның сиксәненче елларында аның кайбер юмор-сатира әсәрләре Мәскәү басмаларына да урнаштырыла.
1986—1990 елларда Д.Гыйсметдин КПССның Татарстан өлкә комитетында халыкара мәсьәләләр буенча консультант һәм бүлек инструкторы булып эшли. Туксанынчы елларда халыкара «Ватан» җәмгыятенең әүвәл рәис урынбасары, аннары рәисе вазифаларын башкара, Бөтендөнья Татар Конгрессының идарә әгъзасы буларак, чит илләрдәге татар диаспорасы белән багланышларны ныгыту юнәлешендәге эшләргә җитәкчелек итә. Туксанынчы елларның урталарыннан башлап Дамир Гыйсметдин Татарстан Республикасының чит ил компанияләре белән уртак предприятиеләре идарәләрендә җаваплы җитәкче урыннарда эшли. Дамир Гыйсметдин — юмор-сатира әсәрләре тупланган өч китап авторы («Өметсез шайтан», 1990; «Әйтсәм әйтим», 1999; «Атта да, тәрттәдә дә...», 2007). Ул шулай ук аерым күмәк җыентыклардагы («Таныш булыгыз, Ломжа» — «Знакомтесь, Ломжа», 1989; «Йөртә безне язмышлар», 1992) очерк язмалары, музыкага салынган популяр җыр текстлары (унлап җыры 1999-2000 елларда чыккан «Сез яраткан җырлар» китабына кертелә) һәм төрекчәдән тәрҗемә китаплары авторы буларак та укучыларга таныш. Аерым алганда, Ф.Бичури белән берлектә ул Төркиядә үз вакытында киң танылган милләтпәрвәр татар эшкуары-кәсепчесе Ибраһим Мәңгәр турында кызы язган истәлек китабын (Сафия Имре. «Әтием», Казан, 1994) төрекчәдән татарчага тәрҗемә итә. Ул — Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре. Д.Гыйсметдин — 2002 елдан Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы.

 

«Кунакчыл Түбән Кама» проекты кысаларында 14 декабрь көнне шәһәрнең Габдулла Тукай исемендәге үзәк китапханәсендә Татарстанның халык шагыйре, атказанган сәнгать эшлеклесе, Башкортстанның  атказанган мәдәният хезмәткәре, җәмәгать эшлеклесе  Роберт Миңнуллин белән очрашу узды. «Күңеле тулы моң булгач...» дип аталган кичәгә кунак булып,  ТР Язучылар берлеге рәисе, драматург Данил Салихов һәм Татарстанның халык язучысы,  шагыйрь Гәрәй Рәхим дә килгән иде.

Әдипнең 70 еллыгына багышланган кичәгә район башкарма комитеты, иҗтимагый оешмалар вәкилләре, укытучылар, китапханәчеләр, журналистлар, мәктәп укучылары, шагыйрь иҗатын яратучы әдәбият сөючеләр җыелды.

Программа барышында Роберт Миңнуллинның тормыш һәм иҗат сәхифәләре  күздән кичерелде, очрашу шагыйрьнең үз хатирәләре белән үрелеп барды, автор әдәбият сөючеләр каршында шигырьләрен укыды.  

«Түбән Кама миңа бик кадерле. Монда минем милләттәшләрем, якташларым яши; яшь чакларда ешрак килә идек, бик матур кичәләр уза иде», – дип билгеләп үтте Роберт ага һәм аерым бер җылылык белән биредә моннан кырык еллап элек оешып киткән «Җидегән чишмә» әдәби -музыкаль берләшмәсе, анда узган  иҗат кичәләрендә үзенең дә катнашуы турында истәлекләре белән уртаклашты.

Күренекле шагыйрьне  гомер бәйрәме белән  түбәнкамалылар исеменнән Бөтендөнья  татар конгрессының җирле бүлеге җитәкчесе Рөстәм Ганиев тәбрикләде. «Сезнең белән очрашу безнең өчен зур шатлык, күрәсезме, зал тулы халык, Түбән Кама Сезгә сусаган», – дип мөрәҗәгать итте ул һәм Роберт агага әдәбиятыбызны, мәдәниятебезне саклап калуда,  үстерүдә лаеклы өлеш кертүе өчен зур рәхмәтләрен җиткерде, уңышлар теләде.

Сәхнә түреннән «Сагынам, дуслар» җырын сузып, барлык түбәнкамалыларны таң калдырган, милләтпәрвәр шәхес, ТР Язучылар берлеге рәисе Данил Салихов; әдипнең балалар әдәбияты өлкәсендә нәтиҗәле эшләвен аерым билгеләп үткән  Гәрәй Рәхим чыгышларын тамашачы алкышларга күмде. Үзләренең тәбрикләү һәм рәхмәт сүзләрен район мәдәният идарәсе җитәкчесе Гүзәл Мөбарәкшина, үзәкләштерелгән китапханәләр системасы директоры Гөлназ Арсланова,  «Кама таңнары» әдәби берләшмәсе әгъзалары, Аксакаллар шурасы, китапханәчеләр, журналистлар, дини оешма вәкилләре җиткерде.

«Кунакчыл Түбән Кама» проекты әле тәүге адымнарын ясый, – дип билгеләп үтте проект авторы Гөлназ Арсланова. – Аның беренче сәхифәсендә без нәкъ менә Сезне күрергә теләгән идек, хыялыбыз тормышка ашуына чиксез шатбыз”.

49нчы бакча балаларының әдип шигырьләрен сәнгатьле итеп укулары, 70кә якын китап язудан  тыш,  300ләп җыр авторы булган Роберт Миңнуллин сүзләренә җирле җырчылар – Илһам Хисмәтуллин, Разыя Якупова   башкарган җырлар, Флүр Гайнемөхәммәтовның гармун моңнары кичәне тагын да җылырак, тәэсирлерәк итте.

Китапханә залында  Роберт Миңнуллин иҗатына багышланган күргәзмә дә эшләде. Очрашу  бергәләп фотога төшү, автографлар алу, шәхси әңгәмәләр белән дәвам итте.

Гөләндәм Галиева, район хакимияте рәсми сайты мөхәррире

 

 

 

 

Чаллы шәһәренең үзәк китапханәсендә күренекле язучы, драматург Айгөл Әхмәтгалиеваның иҗат кичәсе булып узды. Кичәгә каләм иясенең күпсанлы иҗатташ дуслары: язучылар, шагыйрьләр, галимнәр, мөгаллимнәр, сәнгать әһелләре һәм әдәбият сөючеләр җыелган иде. Дистәдән артык китап, киносценарийлар  авторы Айгөл Әхмәтгалиева турында без инде барысын да беләбез кебек, әмма кызыклы ачышларга да бай булды бу очрашу. Сәхнәдән Айгөлнең бик күп лирик шигырьләре, җырлары (Дания Сибгатуллина, Зөлфия Җиһан, Лилия Шәймехәммәтова башкаруында) яңгырады. Педагогия көллияте студентлары исә кичәгә язучының  «Ачкыч кайда?» комедиясеннән өзек сәхнәләштереп алып килгәннәр иде. Чаллы татар драма театрының күренекле артисты, Татарстанның халык артисты Гөлүсә ханым Гайнетдиновна сәхнәдән аның әсәрен башкарды.

Язучыны иҗат кичәсе һәм матур гомер бәйрәме белән тәбрикләргә сәхнәгә бик күп билгеле әдипләр күтәрелде. Татарстан Язучылар берлегенең Чаллы бүлеге җитәкчесе Факил Сафин Айгөл Әхмәтгалиеваның талантына гына түгел, тырышлыгына, максатчанлыгына, өлгерлегенә дә зур бәя бирде. Республикадагы иң саллы журналларда проза бүлеге мөхәррире һәм «Ислам нуры» газетасының баш мөхәррире вазыйфаларын башкару  өстенә аның соңгы бер ел эчендә генә дә өч («Хәния», «Ак читек», «Сагынган чакларымда») китабы дөнья күргән. Беренче татар хатын-кыз артисты Сәхипҗамал Гыйззәтуллина-Волжская турында өйрәнеп язылган әдәби-документаль әсәре «Туташ» та озакламый китап булып басылып чыгачак.  

Язучыны туган көне һәм иҗат бәйрәме белән күренекле әдипләр Айдар Хәлим, Рәшит Бәшәр, Рәзинә Мөхияр, «Мәйдан» журналының баш мөхәррире Фидаил Мәҗитов һәм башка бик күпләр тәбрикләде. Һәммәсе дә, чын йөрәктән, талантлы каләм иясенә саулык, яңа иҗат үрләре теләде.

Кичәне Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре Роза Хәмидуллина әзерләде.

 

Ризидә Рәхмәтуллина.

Дүшәмбе, 26 Ноябрь 2018 10:05

Чаллыда иҗат фестивале узды

 

 

Чаллы шәһәренең үзәк китапханәсендә «Тылсымлы каләм – Волшебное перо» дип исемләнгән төбәкара әдәби фестиваль узды. Фестиваль «Проза», «Поэзия», «Публицистика» мәйданчыкларында башланып китте. Нәкъ  шул  юнәлешләрдә каләм тибрәтүче  балалар, яшүсмерләр  һәм  18  яшьтән өлкәнрәкләр үз  иҗат җимешләрен  мәртәбәле жюри  игътибарына  тәкъдим иткән иде.

«Сүзләрдән  тезелгән  энҗеләр», «Поэзии чарующие строки» дигән  шигъри атамалы   түгәрәк өстәлләр  Чаллы, Алабуга, Түбән Кама, Мөслим якларыннан  җыелган сәләтле балалар  һәм өлкәннәр  өчен  иҗат мәйданчыгына әйләнде. Авторлар бәйгегә  җибәрелгән  шигырьләрне укыганнан соң, «Кышкы  манзара»  темасына  экспромт-шигырь  язу биремен  дә үтәдедәр. Илһам – бик нәзберек  төшенчә булуга карамастан,  бу  иҗади бирем  күпчелек  катнашучының  шигъри  тоемын,  дөньяны  образлы күзаллау  куәсен  билгеләде. «Татар шигърияте»  мәйданчыгына  җитәкчелек итүче шагыйрьләр  А.Алиш, С. Сөләйманова исемендәге премияләр лауреаты Рәшит Бәшәр һәм А.Алиш, Ш.Маннур премияләре иясе Рафис Корбан һәр шигырьне диккать белән  тыңладылар, киңәшләрен  бирделәр. Балалар  өчен утызлап  китап  бастырып чыгарган  Рафис Корбан, теләк  рәвешендә, ритм белән рифмага, образлылыкка әһәмият  бирергә чакырды, әйтәсе килгән  сүзнең кызыклы,  яңа булуы шарт, диде ул. Балалар  шигъриятендә  әйдәп баручыларның  берсе булган  Рәшит Бәшәр  шигырьдә  сурәт  күз алдына  килеп  басарга  тиеш дип,   шигъри  үрнәкләр  белән дәлилләде,  балаларда очраган  матур сурәтләргә  игътибар  юнәлтте.

«Рус шигърияте»  мәйданчыгын  җитәкләгән  шагыйрь һәм тәрҗемәче,  шагыйрь  Мансур Сафин күңелләрендә  поэзия  уты булган  балаларның шигырь  төзелешен яхшы аңлауларын, рус шигъриятенең  күренекле  вәкилләре Мандельштам, Хлебников һ.б.ларның  иҗатларын белүләрен  билгеләп үтте.

«Әдәбият  хәзинәсе» дип исемләнгән  проза  мәйданчыгын  ТР Язучылар берлегенең  Чаллы бүлеге  җитәкчесе, Г. Исхакый, А. Алиш премияләре лауреаты Факил Сафин алып барды. Прозаның  җитди жанр булуын, шунлыктан  катнашучыларның  күп булмавын  әйтеп узды. Шулай булуга карамастан, тәкъдим ителгән  әсәрләрнең  күпчелеге уңай бәя алуына сөенечен белдерде. Бүләкләү тантанасында  ул  әлеге фестивальнең  яшь  иҗатчыларны  барлау, үстерү, юнәлеш бирүдә  зур әһәмиятен ассызыклады, Чаллы  язучыларының  бүгенге  көндә  һәр атнаның чәршәмбе көнендә  шундый ук максатларда «Әдәби клуб»   оештыруларын да әйтеп үтте.

Фестиваль  кысаларында  танылган  шагыйрь Рафис Корбан  белән «Яшик  әле гомерләрне  җырга  тиң  итеп...»  дип исемләнгән очрашу  да узды. Биредә шагыйрьнең тормыш юлы  һәм иҗаты белән тулырак танышу, шагыйрьнең  үзен  тыңлау һәм аның белән турыдан-туры аралашу мөмкинлеге булды.

Фестиваль    үз  эшен җиңүче  һәм лауреатларга  дипломнар   һәм истәлекле  бүләкләр тапшыру    белән тәмамланды.

 

 

Пәнҗешәмбе, 22 Ноябрь 2018 19:34

Иҗатында – кеше язмышлары

 

Чаллы шәһәренең 12нче татар китапханәсендә танылган язучы, Татарстан язучылар берлеге әгъзасы, Мәхмүт Кашгарый исемендәге премия иясе, «Казан  утлары»  журналының проза бүлеге мөхәррире һәм «Ислам нуры» дини-иҗтимагый гәзитенең баш мөхәррире Айгөл Әхмәтгалиева  белән очрашу кичәсе үтте.

 Айгөл Әхмәтгалиева – татар халкына бик күп талантлар биргән Актаныш ягыннан. Ул  1973 елның 27 ноябрендә Качкын авылында укытучы  гаиләсендә туа. Бу­лачак язучы үз каләмен мәктәп елларыннан ук сыный башлый.1990 елда урта мәктәпне тәмамлап, Казан дәүләт университетының татар теле,  әдәбияты, тарихы һәм көнчыгыш  телләре факультетына укырга керә. Хезмәт юлын студент елларында  Казанның 10нчы гимназиясендә укытучы, «Мәгърифәт» газетасында корректор булып башлап җибәрә.1994 елда гаиләсе  белән Чаллы шәһәренә күченгәч, «Нур» газетасында корреспондент, Чаллы дәүләт педагогия институтында укытучы булып эшли. 2001 елда яңа ачылган «Мәйдан» журналына  эшкә килә һәм 2013 елга кадәр әлеге  журналның әдәбият бүлеген җитәкли.

 «Иҗатында – кеше язмышлары» дип аталган кичәгә язучының иҗатын  яраткан, татар теленә, татар әдәбиятына битараф булмаган китап укучылар, педагогия көллияте студентлары килгән иде. Кичәне әзерләүче һәм алып баручы китапханәнең зурлар белән эшләү бүлеге  мөдире Зөлфия Шәкүрова язучының иҗат юлы белән таныштырды, әсәрләреннән өзекләр укыды. Тормышы һәм иҗатына багышланган электрон презентация күрсәтелде. Педагогия көллияте студентлары «Сагынган чакларымда...»  җыентыгына кергән «Ачкыч кайда?» пьесасыннан өзекне бик оста итеп сәхнәләштереп күрсәттеләр.  

Язучы үзе китапларының язылу тарихына тукталды. Китап укучыларның "Бу чынлап та булган хәлме?" дигән соравына җавап итеп, Айгөл ханым һәрбер героеның прототибы барлыгын әйтте.

Йомшак, ягымлы тавышлы, искиткеч мөләем ханымны китап укучылар тын да алмый тыңлап утырдылар, кичә бер сулышта үтте. Айгөл ханымның кайсы гына әсәрен, кайсы гына китабын алсак та, барысы да яратып, йөрәк түренә үтәрлек итеп язылган. Россия Язучылар берлеге һәм Татарстан Республикасы журналистлар берлеге әгъзасы, язучы Марс Яһүдин да үзенең чыгышында Айгөл Әхмәтгалиеваның иҗатына бик югары бәя бирде, яңа иҗат үрләре теләде.

 

З. Шәкүрова

Телләр – төрле, теләкләр – бер

    Ноябрь ае башында Түбән Новгородта Россия халыкларының милли әдәбиятлары фестивале булып узды. Анда миңа да катнашу бәхете тиде. Язмамда - шунда алган тәэсирләрем.

Пушкин  йөргән эзләрдән

 Киң Рәсәйнең төрле җирләреннән килгән, төрле телләрдә сөйләшкән, кулына тоткан каләме һәм үз халкына әйтер сүзе берләштергәннәрнең һәммәсен дә бер төрлеүк кызыксындыра һәм тәэсирләндерә торган җирне табуы җиңел түгелдер ул. Ләкин оештыручылар (Россия мәдәният министрлыгы һәм Роспечать)  тырышканнар һәм тапканнар. Без ике автобуска төялеп, Зур Болдинога чыгып киттек. Оятыма каршы, мин аны Түбән Новгородта дип башыма да китермәгән идем. Нишләптер, Питер, Псков тирәләре дип уйлый идем. Пушкин рухын якыннан тояр өчен  биш сәгатькә якын автобуста тирбәлдек. Көзге елак көн. Болытлар тәрәзәдән керергә теләгәндәй, түбән салынганнар. Ярый әле, яумыйлар. Ниһаять барып җиттек – Болдино! Пушкинны үлемсез әсәрләр язарга рухланыдырган, илһамландырган сихри-шигъри  җир. Пушкиннар гаиләсенең алпавыт утары булган. Ул чорда ук байлар шәп яшәгән: матур йортлар, кыйммәтле, затлы җиһаз, диварларда танылган рәссамнарга заказ биреп ясатылган портретлар, шагыйрь утырып, дәртләнеп иҗат иткән  урындык белән өстәл, яшел абажурлы лампа. Аларны күргәч, ирексездән, шигъриятнең үлемсезлеге турында  кабат уйланасың һәм Пушкинның хәтереңдә саклап йөрткән берәр шигырен яттан укый башлыйсың.”Мин үземә һәйкәл салдым...”  Шунда кемдер әллә дагестанлы, әллә осетин егете: “ Болдинода булмаган кеше чын шагыйрь була алмый”,- дип әйтеп куйды. Фикер бәхәслерәк, билгеле. Чын шагыйрь иртәме-соңмы барыбер Болдинога киләчәк, дияргә теләгәндер ул.  Әйе, күңелләрне кузгата торган урын бу. Алтын көздә тагын да матуррак буладыр әле. Безне Болдино берәм-сәрәм яфраклары белән генә каршыласа да, тәэсирләр озакка җитәрлек. Пушкинны хәтерләгән юкәләре белән серләшү генә дә ни тора! “Болдинога бер генә көнгә килмиләр, озаккарак, һичьюгы, бер  төнгә булса да кунача килергә кирәк,” - дид экскурсоводыбыз, күңелләрне алгысытып.   Анда Пушкин баллары уздыралар, килгән кунакларны шул чор рухына алып кайталар икән. Бик кызыксак та, бер генә минут та артык тора алмый идек шул, үзебезне дә бик кызыклы кичке чара - Дуслык учагы көтә иде.

Дуслык учагы

 Ул көнне  шагыйрь рухын саклаган Болдино утызга якын тедә шигырь, милли уен коралларыннан агылган көйләр тыңлап хозурланды. Һәр милләт вәкиле  учак янында үз туган телендә сөйләргә һәм көйләргә, аның матурлыгын күрсәтергә ашыкты. Фестивальгә килгән һәр вәкилнең үз халкын һәм туган телен яратуын күрдек. Дөньяда барлыгы 1700 генә калган саам теле вәкиле саам язуы һәм әдәбияты музеен оештыручы Надежда Большакова чыгышын тылагач: ”Ходаем, үзең сакла шунлый азсанлылыктан!”- дип куйдым. Аларның барысына да сокланырлык. Кайсы тау-таш арасында үскән, кайсы тундрада  шыткан туган телләрен - күңел гөлләрен салкыннарда өшетми, җилләрдә сындырмый исән-сау саклый алганнар һәм дуслык бәйләме ясарга Болдинога да алып килгәннәр. Һәм аның башка телләр арасында яшәргә хокукы барлыгын исбатларга тырышулары. Һәрберсе бик матур, җырлап торган телләр Төрки гаиләсенә кергәннәрен аңлап та була. Аңлашылмаганнары да ачу чыгармый. Барыбызның да теләкләре бер бит. “Бабайлардан мирас булып килгән туган телләребезне оныкларга-туруннарга да тапшырып калдырасы иде! Туган телләребез дә, ул телдә сөйләшүче милләттәшләребез дә исән-сау булсын иде. Барлык милләтләр дә дус- тату яшәсен, илебездә тынычлык булсын иде!” Шул уртак фикернең Пушкин эзләрен саклаган җирдә Дуслык учагы янында төрле телләрдә  яңгырагач, чынга ашасына ышанасы килде. Курай, кубыз, домра, бубен моңнары учак очкыннарына кушылып, кичке һаваны ярып еракларга таралды. Ә мин шәхсән үзем Пушкин янына “Пушкин илә Лермонтовтан үрнәк алам, Әкрен- әкрен югарыга үрләп барам”дип аларны үзенең остазлары дип санаган Тукайны да “алып килдем”. Аның “И, туган тел!” дигән шигырен яттан сөйләп бирдем. Һәм җырлый, яки берәр уен коралында уйный беләмәвемә беренче тапкыр бик нык үкендем.

             

Бер горурлык хисе

 Болдинога барганда автобустагы урыным Кабарда иленнән килгән Заринә Канукова белән янәшә туры килде. Танышып-сөйләшеп киттек. Заринә-шагыйрә, драматург, “Горянка” газетасының баш мөхәррире. Без күптәнге танышлар шикелле, уртак телне тиз таптык. Моның сзәбәпчесе Казаныбыз булды дисәм һич арттырмам. Түбән Новгородтагы шикелле фестивальләрнең беренчесе генә түгел икән инде.  Быелның 30 августында Казанда гаилә казаны янында да зур бәйрәм-фестиваль булган. Заринә шунда катнашкан. Казан турында  бик матур тәэсирләр калган аның күңелендә.

–        Без Казанга сокланып туялмадык. Йортларның матурлыгына, урамнарының чисталыгына гына түгел, кешеләренең күңелләренең яхшылыгына да. Нинди генә сорау белән мөрәҗәгать итсәк тә, елмаеп җавап бирделәр, булышырга тырыштылар. Урамда бер генә исерек тә, бер генә сүгенгән кеше дә күрмәдек. Ә бит ял көне – бәйрәм иде. Бу республиканың, бу халыкның киләчәге бар дип  уйлап куйдык шул чакта. Юкка гына башка халыклар барысы бергә өмет белән Казанга  - Татарстанга карап тормый инде...

Заринәнең бу сүзләр  йөрәккә сары май булып ятты. Ватанны, милләтеңне   сайлап алып, анда яшәүчеләргә дә үз әхлагыңны бүлеп биреп булмый. Кабарда кызы сөйләгәндә үземнең республикам, Казаным, аның халкы өчен горурлык хисләре кичереп, килгән кунакларда әйбәт тәэсир калдыраган өчен шәһәрдәшләремә рәхмәт укып утырдым.

 Аннары бу горурлык хисен Алтай халык язучысы, тәрҗемәче публицист, күп кенә премияләр лауреаты, танылган шәхес Бронтой Бедюров белән сөйләшкәндә кабат кичерергә туры килде. Бронтай әфәнде үз халкының тарихын яхшы белүче кызыклы әңгәмәдәш булуы өстенә, ул башка төрки халыклар турында да бик мәгълуматлы әдип. Минем халкым турында да яратып, мактап сөйләде. Казанда да берничә тапкыр булган, күп язучыларыбызның якын дусты. Разил ага Вәлиевның юбилеена да килгән булган. Аның сүзләреннән соң, аксакалны тыңлап утыручылар алдында минем дәрәҗә бермә-бер артты. Бу хакта ишеткәч, татарны белмәгәннәрендә дә кызыксыну уянганддыр. 

  Болдинодан без учак янып бетеп, барлык милләт вәкилләрен дә тыңлаганнан соң, бик соң гына кузгалдык. Кайтканда юл кыскарак тоелды. Автобусны төрле телләрдәге җыр-моңнар тутырды. Башкорт егетләре: Фәнил Бүләков белән Бшкортстан Язучылар берлеге рәисе Зәки Алибаев “Ак калфак”ны сузганда  мин дә кушылган булдым. Һәм бу ике халыкның моңнары-телләре генә түгел, рух-теләкләре буенча да  тугандаш булын кабат тойдым. Бер бүләр нәрсәбез дә юк бит  безнең.  Бергә бердәм булсак,  тагын да яхшырак булыр иде.

 Балалар әдәбияты – киләчәк әдәбияты

  Түбән Новгородта элек Мәкәрҗә ярминкәсе булган. Ярминкә бүген дә гөрләп эшли. Фестивальнең төп өлеше дә шунда узды. Дүрт-биш мәйданчыкта берьюлы  төрле милләт телләрендә шигырьләр яңгырады, милли әдәбиятларның киләчәге турында эшлекле сөйләшүләр, кызыклы лекцияләр барды. Мин үзем балалар әдәбияты мәйданчыгында  идем. Анда әдәбиятның киләчәге өчен җан атып, бүгенге заман укучысын кызыклы әсәрләр белән тәэмин итәргә тырышучы  язучылар җыелган иде. Иң башта  мич тактасы кадәр зурлыкта  һәм кирпеч калынлыктагы китапны тәкъдим итү булды. “Балалар әдәбияты антологиясе”. Россиядә яшәүче иллегә якын милләтләрнең  нәниләр өчен иҗат итүче атаклы әдипләренең әсәрләре тупланган китап кечкенә генә була алмый, билгеле. Безнең татар язучыларыннан Шәүкәт Галиев, Роберт Миңнуллин, Резеда Вәлиева, Рәшит Бәшәр һәм Ленар Шәех кергән бу тарихи китапка. Каләмдәшләрем өчен сөендем. Китапның мөхәрирре Казан кызы Алена Кәримова  аның турында тәфсилләп сөйләде.

 Бурятия дәүләт премиясе лауреаты яшь режиссер Олег Юмов бурят-монгол эпосларыннан комикслар, мультфильмнар ясап, аларны бүгенге укучы балага якынайтырга тырышкан. Балкар язучысы, күп кенә китаплар авторы Сәкинәт Мусукаева ханым балкар халык әкиятләре нигезендә язылган автор әкиятләренә тукталды. Шул ук теманы чувашстаннан килгән язучы Елена Светлая да дәвам итте. Мари теле вәкилләре: Мари эл китап нәшрияты директоры Юрий Соловьев һәм балалар журналы баш мөхәррире Светлана Архипова да шул хакта фикер алышты, милли фольклорга тукталды. Әкият предметларын ясау буенча мастер класс та уздырды. Иң аз халык сөйләшә торган тел саамлы ханым Надежда Большакова да үз әдәбиятларының үзенчәлеген ачып бирергә тырышты. Җыелган тамашачы белән бергәләп бер авторның шигырен ятттан  өйрәндек. Ханты-мансы язучылары чыгышыннан соң, чират миңа, татар балалар язучысына җитте. Татарстан данын якларга баруымны  чакыруны кабул итүгә аңлаган идем инде, читек-калфагымны, да, яңа чыккан китапларымны да алдан ук әзерләп, сумкамны тутырып куйдым. Китапларымны күргәч, күпләрнең күзе ут янды “Бездә мондый сыйфат юк шул,” - дип көрсенделәр.  Кайберләрен  аларның күләме, икенчеләрен төрле төсле рәсемнәр белән бизәлүе сокландырды. “Әни шигырьләре” дип аталган чыгышымда тәрҗемәчем Сурайя апа Гайнуллинагарәхмәт әйтә-әйтә, шигырьләремне ике телдә укыдым. Кайбеләренең язылу тарихларына туталдым. Кызыклы, җанлы әңгәмә килеп чыкты бугай.

 Аннары микрофон алдына нанай халкы вәкиле Марина Элтун чыкты. Ул Болдинода ук инде барыбызның да якын кешесенә әйләнгән иде. Җәнлек тиреләреннән тегелгән милли кием кигән, кулына шаманнарныкы төсле бубен тоткан бу ханым үз халкының милли моңнарын җырлап та, уйнап та күрсәтте. Хабаровскидан да алты сәгать ераклыктагы бер авылда яши ул, мәктәптә нанай телен укыта. Һәр дәресен спектакль, я концерт итеп куя белүче бу мөгаллимнең укучыларыннан чын күңелдән көнләшерлек. “Россия мәгарифенең мактаулы хезмәткәре” исемен юкка гына бирмәгәннәр үзенә. Бу исем белән нык горурлануы күренеп тора. Билгесен фестивальгә дә тагып килгән. Коми-пермяк, хакас, чуваш  халкы вәкилләре дә балалар әдәбияты өчен тирән борчылып, аңа  үзләреннән керткән хәзинә белән уртаклаштылар.

             Символы – үлемсез кош             

 Бик файдалы булырга охшап тора бу фестиваль: төрле җирләрдән күпме дуслар-фикердәшәр таптык, китаплар алмаштык, төрле республикалардагы әдәбиятка булган мөнәсәбәтне чагыштырып карарга да җай чыкты. Мин китапханәләр арасында ел саен уздырыла торган “Ел китабы” конкурсы, Абдулла Алиш премиясе белән мактандым. Кайберәүләрдә грантлар да бар икән. Бернисез, коры энтузиазм белән яшәп ятучы телләр дә бар.

  Бу фестиваль 4 ноябрь - Халыклар бердәмлеге көне уңаеннан оештырылган иде. Түбән Новгородта узуы да юкка ына түгелдер. Беренчедән, һәр шагыйрьнең хыялы булган Болдино. Аннары Мининны  Түбән Новгород татары диләр. Россиядә яшәүче төрле халыкларның милли әдәбиятына багышланган бу фестивальнең символы, үлемсезлек билгесе - феникс-кош  Аның көлдән яңадан яралуы турында легенда да яши. Туган телләргә багышланган фестивалънең  символы шул үлемсез кош булуы күңелләрдә өмет тә уята. Ераклардан җыелган милләт вәкилләре белән якыннан танышкач, бу өмет Дуслык учагы төсле дөрләргә омтыла. Мондый язучы, тарихчы, мәдәният сагында торучы,  укытучылары булганда бер генә милли  тел дә үләргә, югалырга тиеш түгел. Дөньяда барлыгы 1600 тел бар диләр. Һәр ике атна саен бер тел  юкка чыгып, я башкалары тарафыннан йотылып бара. Алар арасында фестивальгә килгән миләтләрнең телләре булмас, дип бик ышанасы килә. Дәүләт-хөкүмәт тарафыннан  бераз ярдәм  дә булса, яшибез әле без барыбыз да.

 “Башка милләтләр рус телен начар белә”, - дигән фикер дә ялган- уйдырма. Без анда төрле телләрдә сөйләшсәк тә, рус телендә аңлаштык һәм “бу тел киләчәктә дә дуслык теле булсын иде” - дип  кабат очрашырга-күрешергә хыялланып, таралыштык.

Йолдыз ШӘРАПОВА.

Казан - Түбән Новгрод  - Зур Болдино - Казан.

 

      

Җомга, 26 Октябрь 2018 11:09

«Чехов көзе - 2018»

 26-29 октябрьдә Ялтада «Чехов көзе – 2018» IX Халыкара әдәбият фестивале уза. Фестивальдә Татарстаннан   драматург, Татарстан Республикасы Язучылар берлеге рәисе Данил Салихов һәм шагыйрь,  Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты Ркаил Зәйдулла катнаша.

Страница 2 из 7
Союз писателей РТ