Админ

 

 

Түбән Тегермәнлек авылы Мәдәният йортында узган бәйрәмдә авыл җирле идарәсе башлыгы Аналолий Дмитриев юбилярга район хакимияте башлыгының «Рәхмәт хаты»н тапшырды. Котлау сүзләре белән районның Мәгариф бүлеге җитәкчесе урынбасары Резидә  Җәләлова, пенсия фонды җитәкчесе Минзия  Вәлева, «Бердәм Россия» партиясе җитәкчесе Лидия  Касыймова, халыкны эш белән тәэмин итү үзәге директоры Гүзәлия  Керженцова, балалар иҗат үзәге директоры Рәйхана Иминева , балалар бакчасы хезмәткәрләре Мөслимә Равзетдинова, Иделия Мәхмүтова чыгыш ясадылар. Шагыйрәнең сеңлесе Равия Мингалеева аның «Рәхмәт фәрештәсе» поэмасыннан өзек укыды. Композитор Габдразак Мингалиевның кызы Галиябану «Умырзая» җырын башкарды.

 

Язучылар берлеге рәисе Данил Салихов шагыйрәгә Мәдәният министрлыгының «Мәдәнияттагы казанышлар өчен» билгесен тапшырды.

Юбилей кичәсенә Казаннан күп язучылар кайтты. Каләм ияләре – Равил

Фәйзуллин, Асия Юнысова, Фәүзия Солтан, Госман Гомәр, Гөлзада Бәйрәмова, Әхәт Гаффар, Нурулла Гариф, Балык Бистәсендә яшәп иҗат итүче шагыйрә Гөлнур Әхмәдуллина Рәсимә Гарифуллинага иң изге теләкләрен теләделәр.

 Шәмсия Җиһангирова Бөтендөнья Татар Конгрессының

«Рәхмәт хаты»н тапшырды.

Юбилей кичәсендә шагыйрәнең әсәрләрен мәктәп балалары укыды.  

 

 

 

 

 

 

Шагыйрә Рәсимә Әхмәтзакир кызы Гарифуллина 1957 елның 26 июнендә (рәсми документларда 1958 елның 1 апрелендә) Татарстанның Балык Бистәсе районы Балтач (Юлсубино) авылында туа. Шәҗәрәсе буенча элек тә җир-сулар биләп торган, мал-мөлкәтле байлар нәселеннән. Совет чорында нәсел варислары, төрле җәбер-золымнар кичереп, ахырда гади авыл крәстияне хәлендә яшәргә мәҗбүр ителгәннәр.

Рәсимә, Түбән Тегермәнлек һәм Югары Тегермәнлек мәктәпләрендә укып урта белем алгач, Пермь шәһәренә китеп, ике ел заводта эшли. 1977–1982 елларда ул – Казан дәүләт университетының журналистика факультеты студенты. Укуын тәмамлагач, туган якларына кайтып, 1989 елга кадәр Балык

Бистәсендә чыга торган төбәк газетасы «Авыл офыклары» редакциясендә хатлар бүлеге мөдире вазифаларын башкара. Бер үк вакытта газета редакциясе каршында эшләп килгән «Кама таңнары» дигән әдәби берләшмәгә җитәкчелек итә. 1989–1991 елларда Саратов шәһәрендә Идел буе иҗтимагый-сәяси институтында белемен арттырып кайткач та, ул ун елдан артык «Авыл офыклары» газетасындагы журналистлык хезмәтен дәвам иттерә: редакциянең иҗтимагый-сәяси бүлеген җитәкли. 2003 елның августыннан исә Рәсимә Гарифуллина Балык Бистәсе районы хакимиятенең Хезмәт һәм халыкны эш белән тәэмин итү үзәге директоры вазифаларын башкара.

Ул – 2001–2005 еллар арасында Казан нәшриятларында басылып чыккан өч шигъри китап авторы: «Бүген ярат!» (2001), «Яшәү мәңгелек» (2004), «Минем куллар – синең кулда» (2004). Ул, нигездә, лирик шагыйрә, иҗатының төп өлешен мәхәббәт, күңел кичерешләрен яктырткан шигырьләр, җырлар били. Табигать манзараларына, тарихи темаларга багышланган лирик-фәлсәфи яңгырашлы шигырьләре дә байтак. Алар арасында «Чулпы җыры», «Ак Сарайда серләр бар» исемле поэмалары шагыйрәнең үз нәселе шәҗәрәсе риваятьләренә таянып, үткәндәге тарихи вакыйгаларны сәнгатьчә шактый оста тасвирлап бирүе белән кызыклы.

Р.Гарифуллина – 2005 елдан Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы.

 

«Кулымда тылсымлы каләм...»

Әнә шул исем астында Түбән Кама шәһәренең Габдулла Тукай исемендәге үзәк китапханәсендә Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы Нурзия Мирхазова иҗатына багышланган үтә дә эчтәлекле  чара  уздырылды.

Китапханәдә шушы көннәрдә үзенең матур юбилеен билгеләп үтүче Нурзия Рашит кызының балалар һәм олылар өчен нәшер ителгән китаплары, методик әсбаплары, журнал битләрендә дөнья күргән шигырьләре, мәкаләләреннән бик бай күргәзмә оештырылган иде.

Бәйрәм чарасын шәһәрнең 7 нче мәктәбендә белем алучы башлангыч сыйныф укучылары ачып җибәрде. Алар шагыйрәнең «Серле рәссам» китабындагы шигырьләрен яратып, үтә дә сәнгатьле итеп сөйләделәр. Нурзия апалары һәрберсенә үзенең китабын бүләк итте. Аннан соң өлкән сыйныф укучыларына, студентларга, замандашларга адресланган «Уяну» китабындагы проза әсәрләреннән өзекләр яңгырады. Боларын инде китапханәчеләр тәкъдим итте.

Кичәгә аксакал язучы Фәтхулла Абдуллин, шагыйрь Рифкать Имаев, «Кама таңнары» иҗат берләшмәсе әгъзалары да килгән иде. Чаллы шәһәреннән каләмдәш дуслары Сирень Якупова белән Әлфия Ситдыйкованың килүе дә ямь өстенә ямь булды. Алар Язучылар берлегенең Чаллы бүлеге җитәкчесе Факил Сафинның котлау сүзләрен, үзләренең шигъри теләкләрен җиткерделәр һәм бүләкләр тапшырдылар. Зәй районыннан «Җәүһәр» халык фольклор ансамбле җитәкчесе Энҗе Әхмәтҗанова һәм «Илһам» ансамбле артисты Илшат Хабибуллин Нурзия ханымга моңлы җырларын бүләк иттеләр.

Гомер буе тәрбияче  булып эшләүче Нурзия Мирхазова үз чыгышында: «Җаваплы хезмәтемне иҗаттан, иҗатымны эшемнән аерып карап булмый, алар берсен-берсе тулыландыра, аеруча бүгенге көндә», – диде. Чыннан да, Нурзия Мирхазова балалар бакчаларында, мәктәпләрдә туган телгә, туган илгә мәхәббәт, иҗатка омтылыш тәрбияләүче күпсанлы проектлар авторы, актив җәмәгать эшлеклесе дә. Шуңа да бәйрәм төсмере алган кичәдә Бөтендөнья татар конгрессының Түбән Кама бүлеге җитәкчесе Ганиев Рөстәм Мәҗит улы, Нурзия ханымның күркәм гамәлләрен хуплап, Рәхмәт хаты тапшырды һәм  җилкәсенә ап-ак шәл салды.

Әйе, бары тик тырыш хезмәт кенә кешене бәхетле итә. Нурзия Рашит кызының ирешкән уңышлары шактый. Киләчәктә дә һәрчак уңышлар юлдаш булсын аңа, тылсымлы каләме кулыннан төшмәсен!

 

 

Суфиян Минһаҗев

 

 2018 елның 15 апрелендә (якшәмбе) сәгать 10да Казанның Яңа Татар бистәсе зияратындагы Габдулла Тукай каберенә чәчәкләр салу мәрасиме була һәм шагыйрь рухына дога кылына. Чарада республика җитәкчеләре, танылган язучылар, Г.Тукай премиясе лауреатлары һәм киң җәмәгатьчелек вәкилләре катнаша.

 

Моннан нәкъ 105 ел элек шагыйрьнең йөрәге тибүдән туктый. Казан шәһәренең моңа кадәр андый күп халык җыйган җеназа күргәне булмый. Мәдрәсәләрдә дәресләр туктатыла. Матбугатта Тукайның үлү хәбәре урнаштырыла, газета-журналлар чит илләрдән килгән кайгы телеграммаларына күмелә. Рус һәм чит ил матбугаты Тукай шәхесе белән кызыксына башлый. Петербургта чыккан «Мусульманская газета»да Тукайга багышланган русча шигырьләр басыла, ә «День» газетасы Тукайны «Татарский Пушкин» дип атап зур мәкалә бастыра. М. Горький инициативасы белән чыгарылган «Восточный сборник» дигән академик җыентыкта Тукайның биографиясе, берничә шигыренең русчага тәрҗемәсе бирелә. Лондонда чыга торган «Рус журналы»нда Тукай турында мәгълумат бирелә, аның «Пар ат» шигыре инглиз телендә басыла. Тукай турында Төркия матбугатында да күп языла.

Соңгы юлга  шагыйрьне Казан шәһәренең Клячкин хастаханәсеннән озаталар.  Яңа Татар бистәсе зияратында җирлиләр...

Камил Рамазановның «Әстерхан» исемле яңа китабы дөнья күрде. Бөек Ватан  сугышы ветераны Камил аганың бу өченче китабы. Тормышның ачысын-төчесен татыган, халык хуҗалыгын үстерүдә үзеннән зур өлеш керткән Ил агасы бу китабында да яшәешкә, тормышка үзенең мөнәсәбәтен белдерә, уйланырга мәҗбүр итә. Китапның беренче өлешендә  Әстерхан шәһәренең исеменә нигез булган хәл-вакыйга тасвирлана.  Икенче өлешендә шигърият һәм вәгазьләр урын алган.  

Китап «Алгоритм+»  типографиясендә  300 данә тираж белән чыккан.

 Татарстан Язучылар берлегендә танылган язучы, прозаик, журналист Госман Гомәрнең 85 яшьлек юбилеен билгеләп үттеләр.

Юбилярны котларга, зал тутырып, Госман Гомәрнең якын дуслары, коллегалары, якташлары һәм туганнары килгән.

Чараның алып баручысы Алмаз Хәмзин, шаяртып кына: “Госман ага, бүген үзең турында ишетмәгәнеңне ишетәсең инде”, диде. Чыннан да, бүген Госман Гомәргә карата күп кенә җылы сүзләр яңгырады.

Татарстанның Журналистлар берлеге рәисе Римма Ратникова юбилярның журналистикага керткән өлешен билгеләп үтте. Шулай ук ул Татарстанның Дәүләт Советы рәисе Фәрит Мөхәммәтшинның сәламнәрен һәм бүләген тапшырды.

Галим, КФУ профессоры Фоат Галимуллин Госман Гомәргә җылы сүзләр әйтте. “Госман Гомәрнең китаплары күп. Аның “Дәверләр мөнбәре” дигән китабы безнең әдәбиятыбызда яңа сүз булды. Андый эчтәлектәге затлы шәхесләр турындагы китап башка юк. Аны энциклопедия белән генә чагыштырырга мөмкин. Безнең юбилярыбыз бик бәхетле”, – диде Фоат Галимуллин.

Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе, шагыйрә Шәмсия Җиһангирова бүләккә җыр башкарып китте. Соңыннан, юбилярның һәм тамашачыларның үтенече буенча, ул кабат сәхнәгә күтәрелде.

Татарстанның Язучылар берлеге рәисе Данил Салихов Госман Гомәрне яшьләргә үрнәк буларак куйды.

“Бу кичә адәм баласы ничек яшәргә тиеш дигән сорауга җавап бирә. Безнең янда 85 яшьлек егет басып тора. Сугыштан соңгы вакыттан алып, күп газапларны кичеп, ул бүген дә халкына хезмәт итә”, - диде ул.

Данил Салихов Татарстан Язучылар берлеге исеменнән язучыга “Рәхмәт хаты” да тапшырды.

Йомгаклау сүзен Госман әфәнде үзе әйтте. Аның янына туганнары да чыкты.

“Мин матур сөйли белмим, яза гына беләм. Килгәнегез өчен зур рәхмәт. Исән-сау вакытта еш очрашыйк, күрешеп яшик”, - диде Госман Гомәр. 

(«Татар-информ», Алмаз Шиһабетдинов.

Расих Фәсхетдинов фотолары)
 

 

Дагыстанның Лезгин  дәүләт музыка-драма театрында татар халкының күренекле драматургы Туфан Миңнуллинның «Ай булмаса йолдыз бар» әсәре буенча  спектакль куелган. Бу хакта «Дагестанская правда» басмасы хәбәр итә.

 

Спектакльнең режиссеры Мирзәбәк Мирзабәков тамашачыларның әсәр күтәргән  темага, артистлар уенына битараф калмаулары хакында әйтә.

«Тамашачы бу спектакльгә бик яратып йөриячәгенә ышанам», – ди режиссер. – Әлеге спектакль – чиста күңелле хатын-кызга гимн булып яңгырый. Ул назлы, ягымлы бер җылылык белән сугарылган. Премьерага килгән тамашачыларның иң кырысының да күзләрендә яшь иде».

«Мин әлеге спеклакль өчен театрга бик рәхмәтле, – ди, спектакльне караган тамашачы Мария Хәмитова,  – Актерларга рәхмәт – алар үз геройларында эреп югалдылар, тәэсирле итеп уйнадылар. Минем белән килгән дуслар һәм туганнар әсәрдәге вакыйгаларны чынбарлык дип кабул итте».

 

 

 

Казанның Совет районында урнашкан 171 нче гомум белем бирү мәктәбендә танылган шагыйрә, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе Сания Әхмәтҗанова белән очрашу узды. очрашуда республиканың шәһәр-районнарыннан семинар-практикумга килгән татар теле укытучылары да катнашты.

Кайвакыт мондый очрашуларның күңелсез генә, корырак баруын күзәтергә туры килсә, әлеге очрашу тулаем шуның киресе булды. Сания Әхмәтҗанованың, тыңлаучыларын күзенә каратып, үзе, китаплары, иҗаты, гаиләсе турында укытучыларча җанлы итеп сөйләү сәләтенә ия булуына да бәйледер ул. Сүзләрендәге гадилек, ихласлык, күпертүләрсез, ясалмалылыктан азат булып сөйләве белән очрашу бер сулышта узды да китте. Очрашуда мәктәп укучылары гына түгел, республиканың төрле шәһәр-районнарыннан семинар-практикумга килгән татар теле һәм әдәбияты укытучылары да катнашты.

Данлыклы Арча районында туып-үскән Сания апа иң элек кыскача үзенең автобиографиясенә тукталды. Сөйләүләр мәктәп укучылары башкаруында җыр, шигырьләр белән үрелеп барды. Иң беренче итеп, популяр “Пар алма” җыры яңгырады. Җырның язылуына 25 ел. Сания Әхмәтҗанова җырның язылу тарихы турында сөйләп: “Синең ирең юкмы әллә? Ник ялгызлык турында язасың, дип сорыйлар. Шагыйрь кеше ул, балалар, үз кичерешләрен генә түгел, башкаларның тормышын да күрә белеп, йөрәге аша үткәреп, үзенеке кебек итеп яза белсә, шул вакытта әсәрләре таныла. Бу җыр минем апама багышланган.Ул 18 яшьтә кияүгә чыкты, әмма ире авариядә үлеп, яшьли тол калды. Берсендә шалтыратып, “Без бит пар алма кебек идек, хәзер ничекләр яшим инде мин, алма бакчаларына чыгып, җизнәңне эзләп, пар алмалар тотып саташып йөрим” диде. Бу сүзләреннән “Пар алма” җыры туды. Мине халыкка танытты. Бу җыр - минем визит карточкам”, - диде шагыйрә.

Очрашу барышында шулай ук Сания Әхмәтҗанова сүзләренә иҗат ителгән “Әниемнең туган көне”, “Әйтер сүзең әйтеп кал” һ.б җырлар да яңгырады.

Шагыйрә үзенең “Гәрәбә” исемле шигыренең язылу тарихы турында сөйләде. Шагыйрь Марсель Галиев, аңа гәрәбә турында ике юл шигырь биреп, шуны дәвам итүне һәм аңа шагыйрә булуын исбатлауны тәкъдим иткән. Баштагы ике вариантны Марсель Галиев кабул итмәгән, үз фикерләрен әйткән. Өченче вариант кына күңеленә хуш килгән. Шул рәвешле олпат шагыйрь аңа осталык дәресе биргән. Яңа китабының исемен дә шагыйрә “Гәрәбә” дип атаган.

Сания Әхмәтҗованың балалар өчен язылган шигырьләре дә шактый. Аларның берничәсе очрашуда укылды. “Балалар турында язып була, әмма иң авыр эш – балалар өчен язу. Болар - икесе ике әйбер. Балалар теленә оныгым тугач өйрәндем. Оныгым безне “Бал әби, Бал бабай” дип йөртә, чөнки бабасы аңа килгән саен бал каптыра. Мин Камил улыма  багышлап, “Бал онык” дигән шигырь дә яздым”, - дип сөйләде шагыйрә.

Сания Әхмәтҗанова, укучылар соравына җавап итеп, аның шигырьләренә иҗат ителгән җырларның популяр булу сәбәбен дә аңлатып китте. “Бу җыр текстлары яшьрәк чакта, нәрсә уйласам, шуны әйтә торган вакытта язылган. Халыкка ихласлык кирәк. Алар ясалма түгел. Җыр текстлары гади сүз белән тирән мәгънәне аңлатырга тиеш. Мин шулай уйлыйм”, - диде.

Очрашу барышында Сания Әхмәтҗанова укучыларда үзенең шәхесенә карата кызыксыну уята белде. Укучыларның бер-бер арты сораулар бирүе шул хакта сөйли иде. Балаларның берсе шагыйрәнең исеме нәрсәне аңлатуын, аңа исемне кем кушуы турында сорады. “Әти кушкан миңа бу исемне. Апрель аенда туганмын мин, ул вакытта авылда язгы ташу вакытлары. Таныклык алу өчен, күрше авыл советына барырга кирәк булган. Әтине шунда озатканда, әни, Гөлфия дип куштырырсың яме, дигән булган. Ләкин әти Сания дип исем куштырган, ә әнигә “ташулы елга аша чыкканда, басма чайпалды да, син әйткән исемне оныттым, телемә беренче нәрсә килде, шул исемне куштырдым” дигән. Соңрак миңа, сер итеп кенә, яшь чагында Сания исемле йөргән кызы булуы турында әйтте. Сания исеме туры килә миңа, ул гаиләдә икенче кыз бала дигәнне дә аңлата икән, аннары төрекчәдән ул "мизгел” - секунд дигән мәгънәдә. Кайчакта холкым да бер мизгел эчендә төрле көтелмәгән карарларга бара торган”, - дип җавап бирде шагыйрә.

 

Сания Әхмәтҗановадан кечкенә вакытта кем булырга хыяллануы, яраткан язучысы турында да сораштылар. Ул башта, абыйсы кебек, очучы булырга хыяллануы турында әйтте, аннары укытучы булып хирысланганын, ислемай шешәләре тезеп, аларга “дәрес биргән” вакытларын исенә төшерде. Балачактагы иң якты хатирәләре белән уртаклашты. Фарфор чынаяклары ватыкларын эзләп, язгы бәрәңге бакчасына кереп, тездән язгы бакчада батып яткан мизгелләренә “кайтып килде”. Моның өчен әнисеннән шактый гына эләккәнен дә әйтте.

Шагыйрә чит телләргә дә мөкиббән булуы турында билгеләп үтеп, төрек телен үзлектән өйрәнгәнен, былтыр үзен төрки шагыйрьләр фестиваленә Кахакъстанга чакырганнары турында сөйләде. Хәзер исә инглиз телен өйрәнү белән мәшгуль булуын әйтте.

Очрашу ахырында Сания Әхмәтҗанова балаларга: “Нинди генә эшкә тотынсагыз да, җиренә җиткереп башкарыгыз”, - дип киңәшен бирде, укуында уңышлар теләде. Кунак күчтәнәчсез килә ди мени: шагыйрә мәктәп китаханәсенә үзенең шигырь җыентыкларын бүләк итте. Үз чиратында, мәктәп директоры Рания Галиәкбәрова Сания Әхмәтҗановага җылы очрашуга килгәне өчен рәхмәтен ирештерде.

Очрашу туган телләргә багышланган кичә рәвешендә дәвам итте. Мәктәптә белем алучы төрле милләт вәкилләре концерт чыгышларын тәкъдим итте.

 

Белешмә: Сания Юныс кызы Әхмәтҗанова 1962 елның 20 апрелендә Арча районының Курса Почмак авылында туа. Арча педагогия училищесын, Казан дәүләт педагогия институтын тәмамлый. 20 елга якын Казанда башлангыч сыйныфлар һәм татар теле һәм әдәбияты укытучысы булып эшли. Соңрак укытучылар журналы булган "Мәгариф"тә 17 ел бүлек мөхәррире һәм җаваплы сәркатип вазифаларын башкара. "Мәгарифтәге казанышлары өчен" күкрәк билгесе белән бүләкләнә. Сания Әхмәтҗанова - "Оч иреккә, җырым", "Пар алма", "Гәрәбә" китаплары һәм йөзгә якын популяр җыр тексты авторы. Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе, Һ.Такташ исемендәге әдәби бүләк иясе. 2009 елдан - Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы. Бүген Сания Әхмәтҗанова - "Татар-информ" мәгълүмат агентлыгында редактор.

 

(“Татар-информ”, Гөлнар Гарифуллина)

 

 

       Габдулла Гали улы Галиев 1928 елның 10 гыйнварында Татарстанның Әгерҗе районы Төрдәле авылында туа. Бала һәм үсмер чаклары сугыш чорына туры килгән бик күп яшьтәшләре кебек, ул да кечкенәдән эшкә җигелеп үсә: ат җигеп җир сөрә, колхоз тракторлары өчен ерак җирләрдән ягулык ташый; көзләрен элеваторга ашлык илтә, кышларын Лубьян урманнарында агач чыгара. 1943 елда Кырынды авылындагы җидееллык мәктәпне тәмамлап, Алабуга шәһәрендә берьеллык ветеринария курсларында укып кайткач, Г.Галиев колхозда алты ел ветеринар һәм зоотехник булып эшли. 1952–1955 елларда Алабуга медицина училищесында янә укып, медицина фельдшеры белгечлегенә ия була һәм 1989 елга чаклы (пенсия яшенә җиткәнче) районның Балтач участок хастаханәсендә фельдшер, Кырынды, Татар Шаршадысы авылларында медицина пункты мөдире вазифаларын башкара.

        Әдәби иҗат эшенә мәеле бик күптән тернәкләнгән булса да, Г.Галиев. инде яше шактый өлкәнәя төшкәч кенә кулына каләм алырга җөрьәт иткән язучылар җөмләсеннән. Аның беренче әсәре – «Тормыш үче» исемле пьесасы (соңрак исеме «Яшел елан» дип үзгәртелә) үткән гасырның алтмышынчы елларында языла. Пьеса төбәк үзешчәннәре тарафыннан сәхнәләштерелеп, тирә-як авылларда күрсәтелеп тә йөри, матбугатта әсәр турында уңай фикерләр дә әйтелә. Табигый, авторны бу рухландырып җибәрә: шуннан соң ул «Айдар», «Солдат кайтты», «Гөлгенә», «Аккошлар кебек» исемле сәхнә әсәрләрен иҗат итә. Боларның алдагы икесе, үз вакытында Минзәлә татар драма театры сәхнәсендә куелып, тамашачы тарафыннан яратып кабул ителә.

      Сиксәненче еллардан башлап Г.Галиев проза әсәрләре язуга да игътибарын юнәлтә. 1995 елда Татарстан китап нәшриятында басылып чыккан һәм ике повестен эченә алган «Үкенеч» җыентыгы, 1997 елда «Кичер мине, Сурия» һәм 2002 елда «Хәзрәт малайлары» исеме белән чыккан проза китаплары авторның бу жанрда да уңышлы эшли алуын күрсәтәләр. Ул дистәгә якын китап авторы.

        Г.Галиев – 1999 елдан Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы иде.

Язучыга үз эшенә бирелгәнлек, зур җаваплылык, кешеләрне ярату кебек сыйфатлар хас иде.

Мәрхүмнең  якты истәлеге күңелләребездә озак сакланыр.

 

Татарстан Республикасы мәдәният министрлыгы,

Татарстан Республикасы Язучылар берлеге

 

 

 

 “Мин авылда утарбикә булып яшәп ятам”, - дигән иде Тукай премиясе лауреаты Клара апа Булатова. Без аның белән сөйләшергә Әлмәт районының Нәдер авылына махсус килдек. Әлеге очрашуда мин Клара апаның шагыйрь генә түгел, ә заманча чын менеджер булуын да аңладым.

Клара Булатова белән очрашуга кайчандыр үзе укыткан укытучы ханымнарны да чакырганнар иде. Халык талантлары Клара апа сүзләренә язылган җырларны башкарды һәм аңа багышлап язган шигырьләрен укыды. Аларның чыгышы Клара апаны ял иттереп алу өчен дә кирәк иде. Без Клара апа белән Шагыйрь, шигырь һәм мәхәббәт турында сөйләштек.

 

- Клара апа, хәлләрегез ничек? Ничек яшәп ятасыз?

- Нәдер авылында 47 ел килен булып торам бит инде. Бер дә уйлаган урыным түгел иде. Аллага шөкер, әйбәт яшәп ятабыз. Шушы өйдә Нәфис әфәнде белән ярты гасырга якын гомер итәбез инде. Бер генә малай үстердек. Шул бер малайның үзенең ике улы бар, ике кызы бар. Аның төпчек кызы Гайшә шигырьләр яза. Мин бик шатмын, чөнки дәвамчым үсеп килә дигән сүз. 

Хәсән ага Туфанның бер сүзе белән әйткәндә, “Минем бөтен тормышым – китапларымда”. Кайсыдыр китабын бүләк иткәндә язып куйган иде: “Ничек үтә дисәң көннәрең... Җырларымда минем йөрәгем”.

“Казанда калган булсаң”, - диләр миңа еш кына. Казанда калган булсам, мине инде әллә кайчан калҗа-калҗа турап ашап бетергән булырлар иде. 

- Клара апа, сез бит гомер буе мәктәптә татар теле укыткан укытучы...

- 1955-56нчы уку елында Сарман районының Түбән Ләшәү башлангыч мәктәбендә укыта башлаган идем. Әлмәт районы мәктәпләрендә 52 генә ел укыттым. 

- Мәктәп сагындырамы?

- Сагынырга мөмкинлек бирүче юк әле. Мәктәптән аерылып беткәнем юк. Яңа гына Әлмәтнең 1 нче мәктәбендә туган тел дәресе үткәреп кайттым. Мин университет тәмамлагач, шул мәктәпкә кайтып, укытучы буларак практика үткән идем.

- Клара апа, хәзер балалар шигырь тәмен һәм шагыйрь кадерен аңлыйлармы?

- Аңлаучылар бар. Әлмәт районы мәктәпләрендә минем үземдә укыган укытучылар күплектәндер инде ул. 

- Фәнис абый Яруллинның көндәлекләрендә: “Иң зур бәхет - китабың чыгу”, дигән сүзләре бар иде. Бу хатын-кыз шагыйрә өчен дә шулаймы, әллә башка кыйммәтләр зуррак бәхет бирәме?

- Беләсеңме, иҗатчы хатын-кыз өчен кадерле әйберләр икәүдер ул. Беренчесе – үз иҗатын чыгару һәм укучысына күрсәтү – олы бәхет, икенчесе һәм иң олысы – гаилә бәхете. Гаилә бит ул дәүләт эчендәге дәүләт. Балалар булу, оныклар булу... Мин шулай уйлыйм һәм бабайның командалык итүенә түзәргә тырышам. Чөнки ул - ир-ат. “Ир хакы – тәңре хакы”, дип яшәргә тырышам.

 

 Иремне беренче тапкыр төшемдә күрдем – мине арыш арасына алып кереп китте 

- Клара апа, Нәфис абый белән танышуыгыз турында сөйләгез әле.

- Ул гаҗәп әйбер. Аны сөйләве дә уңайлы түгел инде. Мин аны беренче мәртәбә төшемдә күрдем, миңа 14 кенә яшь иде. Без ул вакыт Ләке дигән авылда яши идек. Сүз уңаеннан, минем Тукай премиясенә тәкъдим ителгән “Келәү” китабында язылган керәшен йолалары, гореф-гадәте Ләкедән килә. (Келәү – “Молиться итү” дигәнне аңлата. Татарның ике төркемендә – керәшеннәрдә һәм мишәрләрдә бар ул сүз). Әти Ләкедә мәктәп директоры иде. Сугыштан соңгы ачлык елларын без Ләкедә үткәрдек... Төшемдә керәшен кызлары белән Уса урманыннан җиләк җыеп кайтып килгәнебезне күрәм. Кызларның җиләкләре чиләк төбендә генә. Ә минеке мөлдерәмә тулы. Арыш арасыннан бәрәңге сабагы кебек озын гына бер солдат килеп чыкты. Кызлар качып өлгерделәр, ә мин йөгерә алмадым. Чөнки йөгерсәм, чиләгемдәге җиләгем түгелә. Солдат мине эләктереп тә алды, сөйрәп алып кереп тә китте арыш арасына. Куркудан уянып та киттем. Ул мине анда нишләткәндер – белмим, ул вакытта без кемнең кая нишләгәнен күреп үскән балалар түгел идек. Зөфаф кичәсенә кадәр кыз баланың тәненә чит ир-ат кулы кагылырга тиеш түгел. Безнең тәрбия шундый иде. Менә шул солдатны көтеп яшәдем инде мин. Эзләмәдем. Кәшердә укыткан вакытта әлеге солдат, сеңлесенең хәлен беләм дип, мәктәпкә килеп чыкты. Аның төпчек сеңлесе Тәнзилә миндә укый иде. 27 декабрьдә без беренче тапкыр күрештек, 7 январьда туйлап өйләнештек.

- Ул вакытта сезгә ничә яшь иде?

- 35 яшь тулган иде инде. 36 яшьтә мин беренче һәм бердәнбер улымны таптым. Нәфис абыең миннән 11 яшькә яшь. Артыграк тадыр әле. Кызыкмы? Үземә дә кызык. Ләкин бит яшь аермасы күренмәде. Бер генә бала белән калдык. Чөнки минем малай сыңар бөерле. Әгәр дә мин ялгыз булсам, бәлки, ул баланы үстерә дә алган булыр идем, әмма ул кичергән операцияләрдән соң мин аны ялгызым аякка бастыра алмаган булыр идем. Икебез бергә булганлыктан күтәрдек без аны. Улыбыз Марска хәзер 46 яшь. Ул хәзер үзе бабай. Олы малае өйләнде һәм аның 2 яшьлек кызы бар.

- Нәфис абый турында да сөйләгез инде.

- Күпме гомер итеп, Нәфис “Сине яратам” дигән сүзне үзе әйтмәде. Җырчылардан әйттерде. Минем 1972 елда язылган җырымны Илсаф җырлый иде. Без бакча утаганда Нәфис транзисторны чыгарып элгән. Илсаф башта минем җырны җырлады, аннары Гөлшат Зәйнашеваның “Иреннәрең кызыл чия, күзләрең зәңгәр төймә” дигән җырын башлады. “Туктат әле, - дим, - Ташкурчак күз алдына килә”. “Хәзер ул сиңа мин әйтәсе сүзне әйтә”, - ди. Илсаф: “Гомерлеккә сөйдем сине, ташлап китәр бу димә”, - дип җырлады. Нәфис шул сүзләрне бер мәртәбә әйтте, аны да үз теле белән әйтмәде, җырчы теле белән әйтте.

 

Тәнәкәнең үзем икәнлеген танырга куркып йөрдем 

- Клара апа, сез бит Хәсән Туфанның музасы булган кеше. Шушы хатирәләрне дә искә төшерик әле.

- Анысы аның үзе бер вакыйга. Хәсән абыйны мин беренче тапкыр 1957 елда күрдем. Аның кызы минем яшьтәш. Гөлгенәне Гуля дип йөртә иде ул. Хатыны Луиза апаны Лулу дип йөртә иде. 1957 елда безне – яшь язучыларны беренче мәртәбә Казанга чакырдылар. Хәсән абыйны күргәндә ул ап-ак чәчле, какча гәүдәле, көл төсендәге костюмнан иде. Йөзе дә хәтердә кала торган кебек түгел иде. Үзе әсирлектә булгач, аның шигырьләре дә тыелган иде бит. Әмма мин аларны яттан белә идем, чөнки әнием әдәбият укытучысы иде. Безнең идән астында тартмада аларның өчесе бергә төшкән рәсеме саклана иде - Һади Такташ, Хәсән Туфан һәм Фәтхи Бурнаш. Такташ репрессия елларыннан үлеп котылды. 30 яшеннән китте инде ул. Бурнашны атып үтерделәр. Туфанның үлем җәзасын сөргенлек белән алыштырдылар. Бер шигыремдә болай дип язылган: “Тукайны мин тумышымнан беләм, Такташны мин үлеп яраттым. Ә Туфанны үзе онытып беткән шигырьләрен ятлап караттым”. Ул чагында Хәсән абый ялгыз иде, ялгызлыктан интегеп яшәгән чагы иде...

-  Клара апа, дәвам итик инде.

- Укыган булсагыз, “Казан утлары”ның 1нче санында минем ярыйсы гына шигырьләрне бастылар.

“Ялгышлардан язмыш тукыйбыз да

Язмышларга шуны сылтыйбыз

Гомер буе гөнаһ кылабыз да

Олыгайгач дога укыйбыз”.

Ялгышлар буладыр инде ул. Бәндә хатадан хали түгел, ялгышларны төзәтеп яши белергә кирәк. Бәндә теге дөньяга китәр алдыннан үлем көтеп утырырга тиеш түгел. Бәндә булып яралган кеше адәм булып яши икән, нишләтәсең инде, төрле хәлләр була. Ул хактагы шигырьләрен укып тормыйм. Сез бая Хәсән Туфан турында сораган идегез. Туфанның ул елларда язган бер шигырен укымыйча калдыра алмыйм. Мин аны яттан беләм. “Ходайны күрдем төшемдә” дип атала ул. 1968 елда без олы гына төркем белән, язучылар, композиторлар, районнарда йөрдек. Хәсән абый минем исемгә хат җибәргән: “Клара, мөмкинлегең булса, бу шигырьне үзең укы, мөмкинлегең булмаса, Роберт Батуллинга бир. Ул чакта Роберт Батуллин Батулла да түгел иде, Рабит та түгел иде. Ул да, минем шикелле үк, керәшен арасында үскән татар язучысы. Хат миңа бик соң килеп эләкте, Робертка да бирә алмадым, үзем дә укып йөри алмадым. Аннары мин аны очрашу саен укырга тиеш булып чыктым. Ул чакта туган тел турында күтәрелеп сөйләү кирәкми иде, ә Хәсән абый, аны-моны уйламыйча, бөтен түрәләргә теле белән кагылып-кагылып, телнең иманлы тел булып сакланырга тиешлеген әйтеп язган. Бүген безнең туган тел нәкъ шушы хәлләрне кичереп яши бит. Татар урта мәктәпләре авылларда ябылды. Әйбәт түгел бит. Чаллы, Түбән Кама, Әлмәтне шул урта мәктәпләрдә укыган егетләребез күтәргән иде бит... Мин моны Туфан теле белән әйттем. Үзем болай язганмын:

“Сингапурда минем виллалар юк,

Акчам да юк чит ил банкында,

Әлмәтемдә хәтта фатирым юк

Мирас итәр өчен артымда”. 

Бу чынбарлык, бу яла ягу түгел. Аннан соң, мин телевизор ачарга куркам. Без яшь чагында җырчылар чыгалар иде дә үз тавышлары белән җырлыйлар иде. Итәкләрен дә алдан күтәреп, артка тагып чыкмыйлар иде. Изүләрен дә кендеккә кадәр ачмыйлар иде. Аларның һәрбер чыгышы үзе бер дәрес иде. Киенергә дә өйрәтә иде алар, тәннең кирәкле урыннарын яшерергә дә өйрәтәләр иде. Монысы минем генә фикер түгел. Без - сугыш чоры балалары. Карагыз әле, дөнья нинди хәзер. Сугыш чоры балаларының пенсияләре бик аз. “Ник тегүче булып калмадың? Китап арты китап чыгарасың, кемгә кирәк синең язганың?” ди малай. Кемгә кирәк? Сиңа кирәкме? Кирәктер дип уйлыйм, кирәк булмаса, син операторың алып, фотографың алып, машина яллап килмәс идең.

-  Ә мондый хәлдә шагыйрь кеше нәрсә эшли ала?

-  Шагыйрь кеше үзенең шигырьләрендә күңелендә туган игелекле фикерләрен укучыга җиткерә ала.

- Ә укучыга ничек барып җитәргә?

- Безнең бит әле туган телебездә чыга торган менә дигән гәҗитләребез бар. Шуның берсе – “Татарстан яшьләре” газетасы. Ә аның редакторы – Атлас Гафиятов – минем укучым. Аның малае Алмаз Гафиятов спорт тапшырулары алып бара...

- Клара апа, мәхәббәт турында шигырьләр әле дә языламы?

- Мәхәббәт турында шигырь язылмаса, шагыйрь яшәми. Нигә язылмасын? Языла! Менә бит, 45 еллык туебызны үткәргәндә мин бабайга язып куйганмын әле.

“Синең белән яшәү - тоташ бәхет түгел.

Күрәм көннең төрле хәлләрен

Ә шулай да син бит минем

Гомерлегем, бердәнберем, хәләлем”, - дип язганмын. 

Үз музеемны үзем төзим, җитәкчеләргә эш калдырмыйм 

-  Клара апа, Хәсән абый турында сөйләмәдегез...

-  Аның өчен аерым очрашырга кирәк.

-  Аның сезгә багышланган шигырьләре...

-  Булмыйча, миндә 76 хат саклана. Алар барысы да шигырь белән язылган.

-  Сез аларны киләчәктә музейга бирәчәксезме?

-  Өемдәге өстәге бүлмәләрнең берсендә музей ачам. Нәдердәге хуҗалар, мин киткәч, сүгенеп: “Үзе китте, безгә бәласе калды, аның музеен оештырырга тиешбез”, дип зарланып йөрмәсеннәр. Мин аларга эш калдырмыйм. Ә музей бүлмәсендә - мин үз кулым белән чиккән әйберләр, үзем теккән күлмәкләр, үзем бәйләгән челтәрләр... 

 

- Хәсән абыйның миңа багышлап язган шигырьләре, Ходай насыйп итсә, быел – миңа 82 яшь тулган елда – үзебезнең Татарстан китап нәшриятында басылырга тиеш. Анда – Хәсән абыйның миңа язган шигъри хатлары, минем аңа язган кайбер шигъри хатлар. Ул китап, Ходай насыйп итсә, укучы кулына барып керер. Миңа язган бер хаты “Ул нәкъ менә синең шикелле” дип атала иде. Аны Әнвәр Бакиров көйгә салды һәм “Әйткән идең” дигән җыр итеп җырлыйлар.

“Әйткән идең: «Әгәр сөя калсаң

Миннән башка берәр бүтәнне,

Сөй… бары тик миннән яхшыракны,

Сөймә ләкин миннән түбәнне.»...

“Нәкъ синдәйне көтте йөрәгем”, дию Луиза апага атап әйткән сүзләре иде.

Юлыктым мин, Лулу, бер чәчәккә,
Көтмәгәндә, уйламаганда,
Нәкъ синдәйгә, синең шикеллегә,
Әйтерсең лә синең дәвамга…

«Нишләргә соң?» — дигән сорау белән
Киләм менә рәсемең каршына…
Үзең булсаң әгәр, мондый уйлар
Килер идемени башыма.

Нәкъ синдәй дигәне - аның Тәнәкәсе иде инде. Аның Тәнәкәсе мин идем дип әйтә алмый идем әле ул вакытта. Мин шактый вакыт аны үземә кабул итергә куркып йөрдем... Шигырьләренең берсе “Имтиханда” дип атала иде. Мин аны ул вакытта үземә дип кабул итергә курка идем.

“Челтерәп аккан чишмә кебек уйна, әйдә, кыз бала

Тынып калды, үзендерме, безнедерме кызгана”.

Кыен аңа – бер үк айда ике төрле имтихан.

Фәнне беләм, ә сөюдә, ялгышамдыр, ихтимал...

Клара апаның хәзер зур горурлыгы - 7 яшьлек оныгы Гайшәнең шигырьләр язуы. "Дәвамчым бар", дип сөенә ул…

 (“Интертат”, Рузилә Мөхәммәтова. Рамил гали фотолары)

 

Белешмә. Тукай исемендәге дәүләт бүләге лауреаты шагыйрә Клара Гариф кызы Булатова 1936 елның 18 мартында Татарстанның Сарман районы Татар Карамалысы авылында укытучылар гаиләсендә туа. 1954 елда Сарман урта мәктәбен тәмамлап, Түбән Ләшәү авылы мәктәбенең башлангыч сыйныфларында балалар укыта, аннан соң төзелештә эшли, Әлмәт шәһәрендә көнкүреш комбинатында кассир, Төзүчеләр сараенда оештыручы вазифаларын башкара. 1962–1965 елларда ул янәдән мәктәптә – Әлмәт районының Колшәриф авылы балаларына тел-әдәбият, тарих фәннәре укыта.

Клара Булатованың шигъри иҗаты да нәкъ шул дәвердә тернәкләнеп китә. Әле мәктәптә укыган елларында ук аерым шигырьләре матбугатта күренгән яшь каләм тибрәтүче бик актив рәвештә Әлмәттәге әдәби түгәрәккә йөри һәм 1956 елдан башлап «Татарстан яшьләре», «Совет Татарстаны» (хәзерге «Ватаным Татарстан») газеталарында, «Пионер» (хәзерге «Ялкын»), «Азат хатын» (хәзерге «Сөембикә»), «Совет әдәбияты» (хәзерге «Казан утлары») журналларында, «Үсү юлы», «Яшь үрентеләр» кебек күмәк җыентыкларда, «Идел» альманахында басылган шигырьләре һәм шигырь цикллары белән әдәби җәмәгатьчелеккә исемен шактый танытып өлгерә.

1965–1969 елларда Клара Булатова Казан дәүләт университетының татар теле һәм әдәбияты бүлегендә укый. Уку белән бергә иҗат эшен дә дәвам иттерә. 1967 елда студент кызның «Язлар алда» исемле лирик шигырьләре тупланган беренче китабы дөнья күрә.

Университетны тәмамлаганнан соң, К.Булатова Әлмәт районының Яңа Кәшер урта мәктәбенә тел-әдәбият укытучысы булып эшкә килә. Гомумән, гомеренең кырык елдан артыгын ул балалар укытуга багышлый.

Клара Булатова – дистәдән артык шигъри китап авторы. Аның нигездә традицион татар шигыре калыбында иҗат ителгән лирикасында тормышта кайгы-хәсрәтен дә, сөенеч-шатлыкларын да күп күргән хатын-кыз шәхесенең хис-тойгылары, мәхәббәт кичерешләре, гомер турында, туган җир, заман, кеше язмышы, мәңгелек турында фәлсәфи уйланулары, сагыш-әрнүләре сурәтле чагылыш таба. Аның шигъри теле халыкчан гыйбарәләргә, отышлы чагыштыру-метафораларга бай булуы, фикер-хисләренең ихласлыгы белән үзенә тарта. Шагыйрәнең күп кенә лирик шигырьләренә Татарстан һәм Башкортстан композиторлары тарафыннан музыка язылган.

 

 

 

 

Кичә Татарстан Язучылар берлегендә  Әдәби тәнкыйть секциясе утырышы булды. Утырышта Тукай премиясенә дәгъва итүче язучылар һәм тәнкыйтьчеләр катнашты. Утырышны филология фәннәре докторы Әлфәт Закирҗанов алып барды. 

 

Очрашу быел Тукай бүләген дәгъвалаучы язучылар һәм аларның әсәрләре – Әхәт Гаффарның «Олы юлның тузаны», «Дәрья башы», «Әхәт Гаффар: балалар өчен әкиятләр, хикәяләр, пьесалар» китаплары; Камил Кәримовның «Карурманда кара песи», Игезәкләр йолдызлыгыкитаплары; Зиннур Хөсниярның «Кичү», «Гарасат», «Көмеш чыбыркы», китаплары турында фикер алышу кимәлендә узды.

Әдәбият галиме Хәнәфи Бәдигый: «Татар әдәбияты дигән зур хәзинәбезне Әхәт Гаффар, йә Камил Кәримов, йә, булмаса, Зиннур Хөснияр иҗатыннан башка күз алдына китереп карыйк әле. Аларның иҗаты халкыбызга хезмәт итә» – диде.

Галим Алсу Шәмсутова  Тукай премиясен тапшыруны туктатып торыргадыр, бәлки, дигән тәкъдим белән чыкты. «Тукай премиясе –  иң зур премия. Бәлки аны бирүне ике генә ел туктатып торыргадыр. Әйтик, быел шушы әсәрләре өчен шушы язучылар лаек, ләкин карыйк әле – алар тагын да көчлерәген язарлармы икән?» – диде Алсу Шамсутова.

Язучылар бу тәкъдимне хупламадылар.

 «Тукай премиясен бирүне туктатырга ярамый. Премия бер әсәр өчен бирелми. Ул гомер буе әдәбиятка хезмәт иткән өчен бирелә», – диде драматург Хәбир Ибраһим.Тукай премиясенә дәгъва итүче язучы Камил Кәримов та Тукай премиясен бирүне туктатырга ярамавы хакында фикерен әйтте:  «Тукай премиясен бетерү» дигән җөмлә татарны бетерү кебек үк җинаятьчел җөмлә. Бетерү бик җиңел, ләкин аны яңадан торгызып булмаячак. Тукай премиясе алу – финиш түгел», – диде язучы. 

Утырышта Язучылар берлеге рәисенең беренче урынбасары, шагыйрь Рәмис Аймәт катнашты.

 

  • Габдулла Тукай исемендәге Татарстан Республикасы Дәүләт премиясе 1958 елның 10 апрелендә гамәлгә куелган.
  • Лауреат исеме 200дән артык кешегә һәм колективка бирелгән

(«Татар-информ» фотокорреспонденты  Рамил Гали фотолары)

 

 

 

 

Страница 2 из 105
Союз писателей РТ