Админ

Дүшәмбе, 15 Октябрь 2018 11:52

Бүген!

Җомга, 12 Октябрь 2018 19:52

Халкыбызга кирәк хезмәт

   

 

“Тарабар” теленә (татар һәм төрки телләрне шулай атаучылар бар) 10-15, хәтта 20-30 мең  яшь  булуына ышанасызмы? Юкмыни? Татар теле дөньядагы  иң  борынгы  телләрнең  берсе булуын  башыгызга  да китерә алмыйсызмы?! Юкка. Нурихан ага Фәттах  бер сәбәпсез  “аллалар һәм фиргәвеннәр теле”  дип атагандыр  дисезме?

“Дөнья  төрки-татар телендә  сөйләшә! Дөнья төрки-татар теле белән яши!” Фәлсәфәче язучы Рафис Сәлимҗановның бу сүзләренә дә сарказм белән  карарсыз кебек. Шулай  булмаса,  татар юлдан яки коридордан  барганда, күкрәк киереп барыр иде ул, кырыйлатып кына йөрмәс иде... Монысы Гомәр Даутов сүзләрен бераз  үзгәртебрәк әйтүем.

“Татар  теле юкка чыгачакмы? Көтә-көтә  көтек булырсыз! Һәрхәлдә, Россиядә ул рус теле белән бер көндә, берүк сәгатьтә, берүк минутта  юкка чыгачак, чөнки рус телендә төрки-татар сүзләренең катламы бихисап зур”. Рафис Сәлимҗанов фикере бу. (Рус  телендә  язылган “Великий язык  тюрков” китабындагы фикерне шулай  үз белдегем белән тәрҗемә  итәргә җөрьәт иттем). Менә  шулай!

Рафис Сәлимҗановның  Чаллы үзәк  китапханәсендә  үткән “Великий язык  тюрков” китабын  тәкъдим  итүгә багышланган  кичә үзенең җанлылыгы, күтәрелгән  гипотеза-фикерләрнең  бер үк вакытта кызыксыну да, бәхәс тә  уятуы белән истә  калды. Бу  гаҗәп тә түгел:  беренчедән, жанры ягыннан  ул сатирик повесть-эссе дип аталса, икенчедән, тел, фәлсәфә, тарих, юмор, поэзия, сатираны үз эченә алган катлаулы мәсьәләләрне  күтәрә.

Әлбәттә, урынлы сорау да туа:  татар-төрки телләр язмышына, аларның  башка телләргә, беренче чиратта, рус теленә  тәэсире турында язылган икән, нигә әле ул  татар телендә язылмаган? Кичәне алып баручы Роза Хәмидуллина биргән (башкалар уйлаган)  сорауга автор “бу китапны башка телдә язып булмый иде;  рус телле укучыларга да барып җитсен дигән  теләк белән, русча язарга туры килде” дип җавап кайтарды. Бу китапның, беренче чиратта, милли горурлыкларын югалта  башлаган, төрле сәбәпләр аркасында  “рус телле”гә әйләнгән  татарларга, тагын да мөһимрәге,  шовинизмга авышырга бик хирыс “дәүләт тотучы” милләт вәкилләренә барып ирешүе мөһим. Ә безгә  тылмач кирәкми. (Шулай да,  китап татар  телендә  дә басылсын иде дигән уй бар).

Китап – аны укучылар  арасында да, укый башлаганнар арасында да,   әлегә  укымаучылар  арасында да кызыксыну уяткан. Бирегә  килүче язучылар, тел галимнәрен тыңлагач, мөгаллимнәрнең  фикерләрен  ишеткәч, шундый фикер туа. Чыгыш ясаучыларның  күбесе аны язучының  зур уңышы буларак бәяләде.

Рафис Сәлимҗанов  үзе “хәзерге заман – әдәбият заманы  түгел; хәзер  татар әдәбияты да,  рус әдәбияты да, дөнья  әдәбияты да юк. Аның урынын  кино,  эстрада,  телефон  алды” дисә  дә, шул ук кино, спорт һ.б.лар бирә алмаганны  фәлсәфи нигезгә  корылган әдәбият бирергә тиеш дигән  фикере белән югары таләпләрен җиткергән иде. Язучылар  берлегенең Чаллы  бүлеге  җитәкчесе Факил  Сафин аның  нәкъ  менә  шул  көчле аналитик һәм фәлсәфи фикерләү остасы  булуына басым ясады. “Дөньяда  иң  серле нәрсә  – тел. Һәрбер сүзнең чын асыл мәгънәсен белсәк,  кешелек тарихын да белер идек.Үзара  багланышлар турында күбрәк белү халыклар арасында дуслык, татулыкка  хезмәт итәргә тиеш. “Чаплашка теле” дип әйткән кеше бу китапны укыган булса, рус теленә  кергән  төрки сүзләрнең никадәр  күплеген белсә, болай димәс иде. Юкка гына  “Эхо Москвы”  радиосында татарча тапшыруларның  иң  беренчесе телләрнең  этимологиясенә багышланмаган  иде.Тел турында, әдәбият турында сөйләшкәндә, гомумән, бик  сак булырга  кирәк”. Язучының “китапка тел белгечләре игътибар итсә, үзара  уңай багланышларны  күрсәтү  мөмкинлеге  биргән табышларны  күтәреп  алсалар, никадәр әһәмиятле эш булыр иде” дигән  фикере белән дә килешми  мөмкин  түгел.

 “Бүгенге  көндә  телебезне  яклап әйтелгән  һәр  сүз алтын  бәясенә  тора”, – диде Нәсим Сәхапов та.”Тюркские  корни этрусского  и итальянского  языков” дигән  китабы  белән  язучы шулай ук төрки телләрнең тирән тамырларын  барлый. Биредә дә килешми  мөмкин  түгел: чынлап та, безнең  тел тиешенчә  өйрәнелмәгән шул. Кайда гына  табылмый төрки  тамырлы сүзләр! Америка кабиләләре арасында да бар безнең кардәшләр.

Кичәдә чыгыш ясаган филология  фәннәре  докторы,  профессор Әнвәр  Шәрипов китап  тудырган  каршылыклы  фикерләргә  тукталды, китаптагы  кайбер  табышларны, бәхәсле урыннарны күрсәтеп узды.   “Өстәл  китабы  дәрәҗәсендә” дигән бәясен бирде.

КФУ ның Алабуга институты татар филологиясе кафедрасы мөдире, филология фәннәре кандидаты, доцент,  үткен  телле  тәнкыйтьче  Гомәр Даутов  “китап уйларга, үзең  белән  бәхәсләшергә  мәҗбүр итә – шунысы  иң  мөһиме”, дип билгеләп  үтте. ”Бу китап минем күңелдә бер сорау тудырды. Мурад Аджи «Полынь половецкого  поля”ны язды. Кызыкмы? Кызык. Горурлык уятамы? Уята. Алтын Урда, Казан ханлыгы нинди көчле дәүләтләр  булган.Татар телен  карагыз: нинди камил,  борынгы тел. Ләкин күңелдә  сорау туа: алайса ник  җиңелгәнбез? Ник бүген без, югары цивилизацияле, югары мәдәнияткә  ия, мунчалы (Бу бик зур мәдәни күренеш!Атна  саен  мунча керү бары татарда гына) халык, югалып барабыз? Шул  сорау  миңа тынгы бирми иде, бу  китапны укыгач,  тагын да көчәйде. Нигә  үзебезнең  татар белгечләренең,  татар язучыларының балалары русча сөйли?” Гомәр Даутов тел  белән менталитет  бәйләнешләренә тукталды.  Чынлап та,  артык меркантиль,  “җир кешеләре”нә  әйләнеп  бетмәдекме? Рухи кыйммәтләрне саклау өчен, бәлки, җирдән  башны  күтәреп карау да кирәктер. Үткәнеңне өйрәнергә, киләчәгеңне күзалларга  кирәктер. “Төркиләрнең бөек  теле”н  ваклау, очсызлау – лаеклы варислар  эше түгел.

Гомере  буе милли  проблемалар турында  әрнеп язган Айдар Хәлим “бу китап күптән  кирәк иде”, диде. Соңарган  сүзнең  кыйммәте  булмаган  кебек, “Великий язык  тюрков”  хезмәте дә элегрәк басылган булса, әһәмияте тагын да зуррак булган булыр иде. 90 нчы  елларда,  тел белән бәйле вәзгыять уңай чакта, китап милли горурлыкны уятуда үзеннән  тагын да зуррак өлеш керткән  булыр иде дигән уйларга этәрә.

Кичәдә  чыгыш  ясаучылар  мондый рухтагы  китапның  кулланылыш даирәсен  киңәйтү турында да сөйләделәр. Укытучылар  өчен  конференция  форматы турында да әйтелде. Филология фәннәре кандидаты Лилия Галитзуллина: “Бу  китапны укытучылар укырга тиеш,  алар үткәргән һәр дәрес  шаккаттыру эффекты белән булырга тиеш”, – дигән теләкләрен  җиткерде.

“Китапны  язмыйча булдыра алмадым. Өч ел яздым. Мондый  тел  дөньяда  юк. Моннан 12 мең ел элек төрки  кабиләләрнең Беринг бугазы  аша Америкага күчүләре  дәлилләнгән. Хәзерге заманда  гаплогруппалар билгеле, күп халыклар  үзләренең  борынгырак булуын  дәлилләргә тырыша.  “Мир  был пантюркистичен”. Дөнья шулай  яралган”, – диде  Рафис Сәлимҗанов.

Татар  тарихында, мәдәниятендә  ак һәм  кара таплар булып калган нәрсәләр  (күренешләр, сүзләр, шәхесләр һ.б.) бихисап. Халкын яраткан шәхесләр генә  аларны барлый,  ачыклый, күзебезне ача. Рәхмәт  аларга.

 

Лилия Фәттахова

 

 

Ульяновск әлкәсендә 10-12 октябрьдә татар мәгарифе көннәре узды.Чарада Татарстан Язучылар берлегенең әдәби консультанты, шагыйрь Марат Закир катнашты.

Уважаемые писатели, кадерле язучыларыбыз!

 

В настоящее время завершаются ремонтно-восстановительные работы в особняке на Островского, 15 (бывший музей Ш. Камала), где совсем скоро расположится Дом Татарской книги с мемориальной квартирой Шарифа Камала. На первом этаже разместится книжный магазин Татарского книжного издательства, на втором - мемориальные комнаты Ш. Камала, экспозиция, посвящённая истории Татарской книги, Библиотека.

 

14-16 октября в здании Национального музея с 10 до 17.00 состоятся дни дарения для будущего музея. 

 

Большая просьба принести свои (и не только свои, вообще любые) книги на татарском, русском, других языках, а также прочие предметы, так или иначе связанные с литературным процессом в республике. Очень ждём!

 

Справки по телефону 292-32-18, пресс-Служба Национального музея РТ. 

 

2018 елның 14-16 октябрендә Татар китабы йорты һәм Шәриф Камал мемориаль музей-фатиры төзелү уңаеннан Татарстан Республикасы Милли музеенда бүләк итү көннәре үткәрелә. 

Музей хезмәткәрләре татар китабы белән бәйле булган һәр әйберне кабул итеп алырга әзер: татар телендәге китаплар (әдәби, техник, уку басмалары) һәм башка телләргә тәрҗемәләре; авторлар һәм нәшер итүчеләрнең шәхси әйберләре (кулъязмалар, иллюстрацияләр – бик тә мөһим); татар шрифты белән язу машинкалары (гарәп графикасы, яңалиф, кириллицей); полиграфик инструментлар (литерлар, пластиналар һ.б.). 

Беренче һәм дөньяда бердәнбер Татар китабы йорты һәм Шәриф Камал мемориаль музей-фатиры (Татарстан Республикасы Милли музее филиалы) берничә айдан үз ишекләрен ачарга әзерләнә. Хәзерге вакытта Остров урамы, 15 нче йорт адресы буенча урнашкан музей бинасында ремонт-төзекләндерү эшләре тәмамланып килә. 

1920-1940 нчы елларда биредә татар әдәбияты классигы Шәриф Камал яшәгән, аның фатиры татар зыялыларын үзенә җәлеп итү үзәге булган. Язучы үзе исән вакыттагы мемориаль мохит тулысынча торгызыла. Ә калган бүлмәләрне борынгы заманнардан алып бүгенге көнгә кадәр Татар китабы тарихына багышланган экспозиция алып торачак. 
Экспозициядән тыш, биредә, китапханә, медиа үзәк, иҗади очрашулар үткәрү өчен зал, зур китап кибете булачак. Анда төрле нәшриятларның китапларын сатып алырга мөмкин булачак. 

Бүләк итү көннәре Татарстан Республикасы Милли музеенда 2018 елның 14нән алып 16 октябрьгә кадәр сәгать 10.00 нан 17.00 гә кадәр уза. Безнең адрес: Кремль ур., 2 нче йорт. 

ТР Милли музееның матбугат үзәге: +7(843) 292-32-18 
Белешмәләр өчен телефон: +7(843) 292-89-84, 89172395256

 

С уважением, Альбина Абсалямова, Нурия Мифтахутдинова

 

 

 

–                  Горурланам! Актаныш бүген үзенә күпме талантларны җыйды. Татар әдәбиятенең һәм шигъриятенең иң якты йолдызлары белән актанышлылар, укытучылар, балаларга аралашу мөмкинлеге татар дөньясына яңа талантлар тууга этәргеч бирә. Бүген киңкырлы шәхес, якташыбыз – Татарстан Язучылар берлеге рәисе Данил Салиховның олуг юбилее – 60 яше! Иҗат бәйрәмен ул туган якта билгеләп үтә, рәхмәт Сезгә туган якка, якташларга булган хөрмәтегез өчен. Актаныш – татарларны берләштереп яшәтүдә үрнәк күрсәтүче бердәнбер төбәк. Әлеге иҗат бәйрәме дә тарихи, тәрбияви очрашу. Татар язучыларын берләштереп иҗат эшчәнлеге алып баручы, берлек белән җитәкчелек итүче, үзе дә татар драматургиясен әйдәп баручы, әсәрләре татар театры сәхнәләрендә куелучы олпат шәхеснең иҗатташ дуслары – якташларыбыз – тарихи романнар остасы Вахит Имамов, татар поэзиясен әйдәүче Мөхәммәт Мирза, Актанышны данлаучы шәхесләребез – Марат Әмирханов, Ләбиб Лерон, Эльмира Шәрифуллина, Фәйрүзә Мөслимова, Әлфия Ситдикова, туган якта яшәп иҗат итүче талантлы шәхесләребез, бүген сезнең үрнәктә Актанышта егет-кызларыбыз иҗатка тартыла, беренче адымнарын ясый. Президентыбыз Рөстәм Миңнеханов та Актанышның татар районы буларак милли рухта балаларны тәрбияләүче җирлек икәнлегенә ышаныч белдереп, республикада бердәнбер татар гимназиясен Актанышта ачырга хәер-фатихасын биргән, актанышлыларга ышанычын белдергән иде. Татарларны берләштереп яшәтүче Актаныш төбәгенең тарихи бурычы бар – ул татар әдәбиятына, мәдәниятенә, сәнгатенә лаеклы алмаш үстерүдә җаваплылык, уңдырышлы җирлек булдыру, этәргеч бирү. Татарның мәшһүр шәхесе Данил Салихов җитәкчелегендә Язучылар берлегендә бүген 337 язучы иҗат итә. Һәркайсының үз фикере, татар дөньясында үз сүзе, үз исеме бар. Матур итеп эшлисез, иҗат итәсез, үткән юлыгыз матур, фикерләрегез төпле, үз кыйблагыз анык. Актаныш Сезнең белән горурлана, аралашып яшик, яшь талантларны үз үрнәгебездә бергәләп үстерик, – дип, 7 октябрь көнне Район мәдәният сараенда олуг шәхесебез Данил Салиховны район башлыгы Энгель Нәвап улы Фәттахов 60 яшьлек юбилее белән котлады, тирән эчтәлекле иҗат кичәсен каләм әһелләре, актанышлылар, укытучылар, укучылар белән бергәләп тамаша кылды.  Актанышка кунакка кайтучы язучы-шагыйрьләребезгә үзенең теләк-тәкъдимнәрен дә җиткерде. Кәләмдәшләре Данил Салиховны юбилее белән тәбрикләр өчен бу көнне Актанышка Ркаил Зәйдулла, Газинур Морат, Рифә Рахман, Халисә Мөдәррисова, Рәдиф Сәгъди, Факил Сафин да кайткан иде.

Татарларны берләштереп яшәтүче мәдәни мәркәз буларак, актанышлылар олуг чараларга әзерләнә. Аның беренчесе – 2019 елда 17 районны берләштерүче Ык буе Сабантуе, икенчесе – 2020 елда Бөтенрәсәй сабантуен үткәрергә әзерләнү. Һәркем өчен олы җаваплылык булучы әлеге тарихи мөһим вакыйгаларга әзерлек эшләрендә Энгель Нәвап улы актанышлыларны да, язучыларны да бергәләп эшләргә һәм иҗат итәргә чакырды.

Иҗат кичәсе барышында Данил Салихов татарларны берләштереп, иҗатка рухландырып торуы өчен район башлыгы Энгель Фәттаховка, актанышлыларга, иҗатташ дусларына, гаиләсенә, туганнарына рәхмәтен белдерде.

Актанышның һәр талантлы шәхесенә иҗади үсеше өчен мөмкинлекләр тудырып, ярдәмләшеп яши Энгель Нәвап улы. Һәрвакыт терәк һәм таяныч булуы өчен аңа бүген бәйрәмгә кайтучы һәр якташыбыз аерым рәхмәт әйтте. Чөнки якташларыбызның иҗат кичәләрен туган якларында үткәрүләре өчен район башлыгы Энгель Фәттахов һәрвакыт матди һәм рухи ярдәм күрсәтеп яши. Данил Салиховның иҗат кичәсенә дә ул тормыш иптәше Сәрия ханым белән парлап килгән иде, гаиләләре исеменнән дә юбилярга ихлас котлауларын ирештерделәр алар.

Шул ук көнне көндез  күренекле драматургны авылдашлары – районның «Киров исемендәге совхоз» бистәсе халкы данлаган иде. Авыл сәхнә осталары әзерләгән кичәдә юбилярны туганнары, сыйныфташлары, дуслары тәбрикләде.

Актаныш районының рәсми сайтыннан

 

 

30 сентябрь – Халыкара тәрҗемәчеләр көне. Шул уңайдан, 28 нче сентябрь көнне Габдулла Тукай исемендәге Татаристика һәм тюркология югары мәктәбе студентлары Татарстан Язучылар берлеге рәисе урынбасары, танылган шагыйрь, популяр җырлар авторы, тәрҗемәче Рәмис Аймәт белән очрашты.

Р.Аймәт студентларга хәзерге көндә татар теленнән рус теленә, рус теленнән татар теленә тәрҗемә өлкәсендәге казанышлар һәм проблемалар турында сөйләде. Соңгы елларда төрки халыкларның үзара тыгыз аралашып яшәүләре нәтиҗәсе буларак басылып чыккан тәрҗемә әдәби әсәрләрнең артуы хакында да мәгълүматлар китерде.

Татарстан Язучылар берлеге рәисе урынбасары берлекнең тәрҗемә өлкәсендә мөмкин кадәр актив эшләргә тырышуын, яшь иҗатчыларга игътибар зур булуын әйтеп узды. Фикерләрен дәлилләп, «Яңа дәвер татар шигърияте» онтологиясенә 22 яшь татар шагыйренең әсәрләре керүен, аларның рус теленә дә тәрҗемә ителүен хәбәр итте. Әлеге эштә 12 күренекле рус шагыйре катнашкан. «Бу шигырьләрнең сәнгати ягын сыйфатлырак итте», – диде Р.Аймәт.

Үзе дә тәрҗемә өлкәсендә каләм сынаган шагыйрь эш тәҗрибәсе белән уртаклашты, шигъри тәрҗемәнең үзенчәлекләренә басым ясады. Сүз уңаеннан, быел ул Орхан Вәли Каныкның төрек телендәге шигырьләрен китап итеп чыгарган. «Сезнең өчен» дип аталган әлеге тәрҗемә җыентыктан Р.Аймәт берничә шигырьне төрек һәм татар телендә укып күрсәтте. Аның фикеренчә, тәрҗемәчелек эшчәнлегендә иң мөһиме – автор булып яшәү, аның фикерләрен, тормышка карашын исәпкә алып эш итү. Тәрҗемәче-шагыйрьнең үз стилендә генә тәрҗемә итүе уңышлы түгел, ул авторның стилен дә саклап калырга тиеш дип искәртте Рәмис әфәнде. Башка халыкларның да, аерым алганда рус шагыйрьләренең дә әсәрләрен татарча яңгыраткан кеше буларак, Рәмис Аймәт укытучыларга һәм студентларга берничә тәрҗемә шигырь укыды, үз әсәрләрен сөйләде.

Рамис Аймәтнең үз иҗаты да башка телләргә тәрҗемә ителгән: 2016 елда рус телендә «Свобода в неволе» җыентыгы дөнья күрә; 2018 елда төрек телендә «Тоткындагы ирек» исемендәге китабы басыла.

Булачак тәрҗемәчеләргә киңәшләр, шигъри әсәрләрне уку белән үрелеп барган очрашуда төп игътибар тәрҗемәгә бирелде. Шагыйрьнең һөнәри тәҗрибәсе студентларны укуга илһамландыргандыр, дип өметләнеп калабыз.

Мәгълүмат чыганагы – А. Сәлахова, Р. Нурмөхәммәтова, Г. Мөгътәсимова

 

Пәнҗешәмбе, 04 Октябрь 2018 09:29

Котлыйбыз!

Бүген шагыйрь, Татарстан Язучылар берлеге рәисе урынбасары Рәмис Аймәтнең туган көне. Каләмдәшебезгә  – 50 яшь! Юбилярга зур иҗади уңышлар, илһамлы каләм, саулык телибез!

 

Әдәбият галиме Хатыйп Миңнегуловның “Әдәбиятны өйрәнү юлында” дип исемләнгән хезмәте басылды. Аны Татарстан китап нәшрияты чыгарды. Галимнең яңа китабында соңгы өч-дүрт елда язылган мәкалә-хезмәтләре тупланган. Язмаларда әдәбиятның соңгы меңъеллык тарихы, халыкара бәйләнешләре, күп кенә каләм әһелләренең эшчәнлеге, татар халкының рухи язмышы гәүдәләнгән.

"Китап алты бүлектән тора. Аның беренчесе “Үткәннән бүгенгегә: язма әдәбият, аны тудыручылар һәм өйрәнүчеләр дип атала. Ул Урта гасыр төрки-татар әдәбиятына гомуми күзәтү ясаган мәкалә белән башлана. Алга таба Алтын Урда чоры шагыйре Харәзми  иҗаты яктыртыла. Бу мәкаләгә XIV йөз әдипләре Котб һәм Мәхмүд Болгари турындагы язмалар да кушылып китә. Мәкаләләрнең берсендә Тукайгача чор татар сүз сәнгатендә кулланылган жанрлар яктыртыла. “Исхакый һәм Тукай” дип исемләнгән язмада бу ике бөек затның үзара мөнәсәбәтләре хакында күзәтү-фикерләр бар. Шиһабетдин Мәрҗани, Һади Атласи, Габдрахман Таһирҗанов, Шакир Абилов, Шәйхи Садретдинов, Әнвәр Шәрипов һәм кайбер башка шәхесләр хакында да язмалар урын алды”, - дип сөйләде Хатыйп Миңнегулов.

“Икенче һәм дүртенче бүлекләрдә әдәби багланышлар хакында фикер-күзәтүләр бәян ителә. Шул яссылыкта Абай, Мохтар Аузов кебек бөек әдипләрнең иҗатлары, казахның күренекле галиме Күлбәк Ергобәк эшчәнлеге, төрки дөньядагы аерым вакыйга-чаралар яктыртыла. Дүртенче бүлектә исә дөнья сүз сәнгатенең “1001 кичә”, “1001 көн” кебек мәшһүр ядкәрләре татар рухи тормышына мөнәсәбәттә  махсус  тикшерелә”, - ди галим.

Соңгы бүлек библиографик характерда. Анда галимнең 2014-2017 елларда басылган хезмәтләренең исемлеге һәм аның хакындагы язмаларның библиографиясе урнаштырылган.

“Татар-информ”, Зилә Мөбәрәкшина

Страница 2 из 118
Союз писателей РТ