Админ

 

Кече Елга авылы халык театры драматург Данил Салиховның «Уч төбендә өч егет» әсәрен сәхнәгә куйды. Әлеге спектакль театр багажында инде 34нче әсәр.

«Уч төбендә өч егет» спектакленең премьерасын Лаеш муниципаль районы башлыгы Михаил Афанасьев һәм әсәрнең авторы, Татарстан Язучылар берлеге рәисе Данил Салихов та тамаша кылды.

Район башлыгы драматургка кызыклы әсәр, артистларга  камил уеннары өчен рәхмәт әйтте. Данил Салихов спектакльдән соң тамашачыларга автографы белән китаплар бүләк итте. 

(Лаеш районы администрациясенең матбугат үзәге) 

  

Татарстан Язучылар берлеге  нәфис затлар – хатын-кыз өммәтеннән булган каләм ияләрен ЯЗ  бәйрәме - 8 Март белән тәбрикләде. Казан үзәгендәге купшы рестораннарның берсендә мул табын артында шигъри- музыкаль очрашу кимәлендә оештырылган бәйрәм көлдерде дә, елатты да, моңга да күмде. Шагыйрәләр – нечкә хисләренә төреп шигырьләрен укыдылар, Язучылар берлеге рәисе Данил Салихов һәм рәиснең беренче урынбасары Рәмис Аймәт – хатын-кызларга багышлап җырладылар. Әлеге бәйрәмнән мизгелләр – фотоларда...

 

Сишәмбе, 06 Март 2018 18:13

ЯЗ бәйрәме белән, кызлар!

Кыш ничек кенә китмәскә дип тырышмасын –  календарьда барыбер ЯЗ инде. Бер көннән урамнарда кулларына лаләләр һәм мимозалар тотып әниләрен, апаларын, сөйгәннәрен, сеңелләрен,  кызларын, киленнәрен, кодагый-кодачаларын ЯЗ БӘЙРӘМЕ  белән котларга ашыгучы ир-атларны меңәрләп очратып булыр. Яз – өметләр яңарган, төшенкелек юкка чыккан, яңа прическа ясатырга, матур күлмәкләр алырга йөгергән, табыннарны тәм-томнарның иң затлысы белән тутырасы килгән чор.

Күңелле мәшәкатьләр тулы көннәр бу!

БӘЙРӘМ БЕЛӘН сезне, өрфия күңелле шагыйрәләр, зирәк прозаиклар һәм әдәбият өлкәсенә хезмәт итүче барлык уңган ханымнар!

Бу язлар көтелмәгән уңышлар, сөенечләр, шатлыклар алып килсен...

 

20 февральдә балалар әдәбияты классигы Абдулла Алиш исемендәге әдәби премия лауреатлары Әнәс Хәсәнов һәм Рафис Корбан Казанның 55нче мәктәбендә каһарман язучы музеенда укучылар белән очраштылар. Шигырь бәйрәме конкурсында җиңүчеләргә мактау кәгазьләрен тапшырдылар. Үз китапларын бүләк иттеләр.

27 февральдә  Әнәс Хәсәнов Казанның А.Алиш исемендәге 20нче татар гимназиясе укучылары белән очрашты, легендар язучы һәм көрәшче музее белән танышты. Якташы А.Алиш йогынтысында әдәби иҗатка тартылуы турында сөйләде, күп санлы сорауларга җавап бирде, шигырь бәйгесендә җиңүчеләргә мактау кәгазьләре тапшырды.

 

Татарстан китап нәшриятында танылган язучы, Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреаты Вахит Имамовның «Карабәк» һәм «Каенсар» исемле ике романы кергән китабы чыкты.   Язучы үзенең социаль  челтәрдәге битенә: «Бүген иртән генә кулыма менә шушы яңа китапның автор данәләрен тапшырдылар. Берьюлы ике роман. «Карабәк» атлысы тарихи роман, Болгар әмирлеге, Алтын Урда каһанлыгының 1350-1419 елларда кичергән фаҗигаләре турында. «Каенсар» – татар халкы, татар авылларының 1917 елдан соң кичергән газаплы тормышы һәм карак җитәкчеләрнең авылларны юкка чыгаруы турында. Чәй эчкәндә укыла торган, күңел ачкыч әсәрләр түгел. Хакыйкать. Татарстан китап нәшриятына чиксез рәхмәт!» – дип язып куйган.

Китабыгыз чыгу белән котлыйбыз, Вахит әфәнде!

 

Сишәмбе, 06 Март 2018 15:02

Киләсе очрашуларны көтеп

 

 

Түбән Кама шәһәренең 7 нче мәктәбендә төрле бәйрәмнәр, чаралар бик еш булып тора. Аның сәбәпләре дә күптөрле. Шушы көннәрдә генә мәктәптә Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы, Шәйхи Маннур исемендәге әдәби бүләк иясе Нурзия Мирхазова белән гамьле очрашу үтте.

«Салават күпере» исемендәге балалар бакчасының югары квалификацияле өлкән тәрбиячесе,  Татарстан Республикасының атказанган укытучысы, туган телебез, илебез өчен җан атып яшәүче Мирхазова Нурзия Рашит кызы белән очрашуга иҗат һәм китап сөюче укучылар, укытучылар белән бергәләшеп әлбәттә, бик тырышып һәм дулкынланып әзерләнгәннәр. Язучының тормыш юлы, иҗаты белән кызыксынганнар. Балалар  өчен язган шигырьләрен сәнгатьле итеп сөйләргә, хикәяләрен рольләргә бүлеп укырга өйрәнгәннәр.

Бәйрәм төсмерен хәтерләткән әлеге очрашуны балалар үзләре саф татар телендә алып бардылар. «Нурзия апаның елмаюлы йөзенә, рәхимлелек бөркелгән күзләренә карап, очрашуның үтеп киткәнен сизми дә калганбыз. Аның зур осталык белән шигырьләр укуы, тормыш тәҗрибәсеннән мисаллар китереп, киңәшләр бирүе дә сокландыргыч. Балачак хатирәләрен яңартып, берсеннән-берсе кызыклы вакыйгалар аша тормыш сабаклары алуы турында да мавыктыргыч итеп сөйләде ул», – диделәр укучылар, очрашудан алган тәэсирләре белән уртаклашып.

Очрашуда катнашкан һәркем Нурзия Мирхазова кебек укучылар күңелен аңлаучы язучылар күбрәк булса икән дигән теләктә калды.

                                                                                         

                                                                                    Камилә Шакирҗанова

 

 

Дөнья инде башка...

 

Дөнья инде башка...

                               Булмый танып.

Башка инде хәтта җире, күге.

Дөнья белән без дә үзгәрәбез,

Мин дә инде... түгел элеккеге.

 

Шәрәләнеп калган буш дөньяда,

Кисәң дә син катлы-катлы күлмәк,

Син барыбер шәрә – рухи фәкыйрь,

Бу заманның бер корбаны, димәк.

 

... Кайчан гына әле  балкый-балкый,

Чәчәк аткан иде өметкәйләр.

Өмет гөлем инде коя таҗын,

Үтте инде, сизәм, безнең «җәйләр».

 

Дөнья базарында халкымның тик

Ялтырыйдыр  алтын-көмешләре.

Ә мин йөрим  милләт бакчасында

Татып аның ачы җимешләрен.

 

Берьялгызым атлыйм ера-ера

Ташкыннарын югалтуларымның.

Җан әрнүем басып ябындым мин

Өметләрен килер елларымның.

 

Ымсындыра күкләр... Ялгыз коштай

Талпынсам да булмый барыбер очып.

Ниләр көтә алда? – Тоташ бушлык.

Күксел томан яткан җирне кочып...

 

Парадокс

 

Кулсызлар – рухны каера,

Тешсезләр – кимерә данны.

Аяксызлар таптый, изә,

Типкәли садә җанны.

 

Сукырлар  – тенти күңелне,

Наданнар – сата акыл.

Вәгъдәсезләр – ант эчәләр,

Хакимсезләр – итә кол.

 

Денсезләр ымлап Ходайга

Өйрәтә иман шартын.

Кайда Алла, кайда Иблис?! –

Белгән юк, әй, Ил-йортым.

 

Әнкәйне юксыну

 

Көн саен бәгырь түремә

Тирәнрәк уеласың.

И әнкәй!.. Килә тагын бер

Назыңда коенасым.

 

Әрнисең җанда, бәгырьне

Аласың сызып-сызып.

И әнкәй, булса иде ул

Тәңре-әмердән узып.

 

Булмый...

          Хәтер-хатирәләр

Алалар җанны урап.

Синсез киләчәк – утсыз йорт,

Үткәнгә?.. Ара ерак...

 

Еллар уза... Кулын суза

Яңа көн... сәгать… мизгел…

И әнкәй!.. Синле чакларның

Һәрбер мизгеле изге!

 

Яшимен шул мизгелләрдә –

Хәтернең хәтерендә.

Йөрәгемнән сагыш төсен

Юа алмас беркем дә.

 

И әнкәй!..

 

Өмет

 

Үз көен эзләп,

Кыллары зеңләп,

Аһ, тартылса да,

Яңа көй сорап,

Эченә чыңрап,

Моң-зар тулса да,

 

Дәшми ул, дәшми,

Берни эндәшми,

Моңлы сазгынам.

Чү, сабыр, йөрәк,

Түзәргә кирәк

Тагын аз гына.

 

Сазым уяныр,

Дөнья куаныр

Моңын ишетеп.

Кемнең бар җаны,

Алырлар аны

Кабат иш итеп.

 

Танырлар аны,

Күкләргә даны

Ашар яңадан.

Җаннарга тулыр,

Туган күк булыр

Кабат анадан.

 

Кайгы

 

Кайгы килде миңа...

                        Көтмәгәндә...

Тәңрем биргән мәллә әмерен?

Җирләр күтәрә алмаслык булса да,

Күтәрә алды Күкләр хәбәрен.

 

Кайгы килде...

                      Күңел кыегыма

Кара әләм элде ашыгып.

Сабырлыгым миңа кул сузды да,

Тәкъдим итте оя-ышыгын.

 

Аһ, кодрәтле Кайгы каршысында

Тик бер бөртек тузан, тикән син.

Чын дуслыкны шатлык белән түгел,

Кайгы белән сына икән син...

 

Кайгы килде...

                   Әллә язмыш көлде,

Тирмәсенең биреп иң түрен.

Дөньялыкта чакта укмы әллә,

Кич, дидеме, Сират күперен?

 

Нигә тәкъдир барыр юлларыма

Түши һаман утлы күмерен?

Баса-баса утлы күмерләргә,

Үтеп бара инде гомерем...

 

Еллар аша...

 

Мин сине гомерем буена

Ышыклап барырмын җилләрдән.

Өзелсә барасы юлларың

Үрермен мин күпер гөлләрдән...

                                 “Яшьлек дәфтәре”ннән

 

Гомер буе сине җил-давылдан

Баралмадым саклап, ышыклап.

Үрәлмәдем күпер гөлләрдән дә,

Булсак та без тугры гашыйклар.

 

Тормышыңа хәвеф янаганда

Сугалмадым чакырып мин набат.

Барыр юлларың да мең өзелеп,

Ялгангандыр инде мең кабат.

 

Мин аларның ләкин берсенең дә

Булалмадым тере шаһиты.

Бары еллар аша йөрәгемне

Телгәләде сөюең уты.

 

Бәлки, мине уйламыйсың дадыр,

Сагынмыйсың дадыр син бер дә.

Бәлки, барлык хатирәләрне дә

Күмгәнсеңдер күптән кабергә.

 

Синең өчен, бәлки, мин күптәннән

Кипкән елга, сүнгән учактыр.

Назларыннан мәңге мәхрүм калган

Котып кебек салкын кочактыр.

 

Ә кем белә? Бәлки, йөрәгеңне

Үкенү газаплары теләдер.

Бәлки, язмыш һаман сыный-сыный,

Качып кына бездән көләдер.

(Дәшмәвең дә бары горурлыгың,

Ялган тәкәбберлек кенәдер).

 

Ни булса да, бар да булган инде:

Һәрбер юлның хәзер үз юлы,

Ул юлларның үз юлчысы хәзер,

Үз тирәге аның, үз талы.

 

Тормышымда “Сөю” дигән җырның

Мәңге тынмас көмеш көе син.

Йөзләреңдә һәрчак нур балкысын,

Күзләреңдә бәхет биесен.

 

“Татар каены”

              

              Люблю березу русскую...

                                 А. Прокофьев

 

Сирәгәя бара яфраклары,

Хәлгенәе бигрәк кыенмы?

Сулып барган ана телем кебек,

Сула, корый “татар каены”.

 

Изүләрен ачып баскан да ул

Җилләр кочагына бер ялгыз,

Кемнәрдәндер ул мәрхәмәт сорый:

“Язмышлардан йолып алыгыз!”

 

Ә язмышлар?

Татар язмышлары?!

Бәхетсезлек кенә тоташтан.

Юк, аумассың, каеным, тамырларың

Халкым йөрәгенә тоташкан.

 

 

                 * * * 

Ялгызлыкка инде күнегелгән,

Үз көенә ага бу гомер.

Тик ул үзен еллар узган саен

Аһ, сиздерер әле, сиздерер.

 

Ялгызлык ул әллә таянычмы,

Аянычмы әллә – кем белгән.

Кемдер куган аны, ә кемнәрдер

Тирмәсенә аның ут элгән.

 

Ә яшьлектә?! Аңа мәдхияләр

Җырлый идек хәтта еш кына.

Керми генә торып ялгызлыкның

Чытырманлы чал ешлыгына.

 

Инде... күнегелгән ялгызлыкка,

Үз көенә ага бу гомер.

Тик  ул үзен еллар узган саен

Аһ, сиздерер әле, сиздерер.

 

2017 елның җәе

 

Бер тамчы җылыга ымсынып,

Үрелгән чәчәкләр Кояшка.

Ә Кояш күрсәтми йөзен дә –

Нигәдер ул быел гел башка.

 

Ул быел нигәдер үзгәргән,

Бакмый да үрелеп җиремә.

Безгәме төшенү Күкләрнең

Аһ, бөек, илаһи серенә?!

 

Офыкта... Чү!.. Кояш күшегеп,

Елыймы сулыга-сулыга?

Бәлки, ул үзе дә мохтаҗдыр

Бер саплам, бер тамчы җылыга...

 

(«Мәдәни җомга». 1 март)

 

Китап шундый уйларга этәрде

 

Әгәр исән булса, Татарстанның Нурлат районындагы Әхмәт авылында туып, озак еллар Самара өлкәсенең Кошки районындагы Иске Фәйзулла (Иске Җүрәй) авылында, Ульян өлкәсенең Димитровград (Мәләкәс) шәһәрендә яшәгән һәм иҗат иткән каһарман якташыбыз, күренекле татар шагыйре, талантлы рәссам, Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы, Гаяз Исхакый, Габделҗаббар Кандалый, Шәйхи Маннур, Сәхаб Урайский исемендәге әдәби премияләр лауреаты, “Филантроп” халыкара бүләк иясе Гакыйль Сәгыйровка 16 февральдә 80 яшь тулыр иде. Ул моннан сигез ел элек 2009 елның июлендә 71 яшендә вафат булып, Иске Фәйзулла зиратында җирләнде.

 

Мин сөекле шагыйре­без­нең шушы олуг юбилее алдыннан 2015 елда дөнья күр­гән “Гакыйль Сәгыйров үзе турында һәм барысы да аның турында” дип аталган китапны кабат кулыма алып, яңа­дан укып чыктым.

 
Әдипнең “Әхмәт авылында башланган тормыш” дип аталган “Ишетеп белгән­нә­ремнән, үз күзләрем белән күргәннәремнән” дигән истә­лекләрен укыйсың да үзеңне шул үткән гасырның утызынчы елларында итеп тоя баш­лыйсың. Гакыйль әтисе белән әнисенең саф мәхәббәтен, хезмәт сөюләрен, әбисе бе­лән бабасының зур гаилә­сендәге татулык һәм дуслыкны шундый ышандырырлык итеп үз күзләре белән күр­гәндәй тасвирлый алган. Хә­зерге заманның акчага, байлыкка корылган мәхәббәтлә­рең бер читтә торсын. 
1941 елның 22 июнендә сугыш башланган көнне Нурлатта халкыбызның ел буена көтеп алган иң күркәм бәй­рәме – Сабан туе үткәрелүе турында да бик матур итеп бәян иткән Гакыйль. Беренче тапкыр үзенең күп кеше җыел­ган урында гармун уйнавын, халыкны биетүен исенә төшерә ул.

 
Бу тыныч тормышның соңгы Сабан туе, Гакыйльнең дә беренче һәм соңгы тапкыр тамашачы алдында гармун уйнавы булгандыр. Икенче көнне үк аның әтисе – Шә­рифулла абыйны фронтка озаталар. Ә әтисе яраткан Хә­бибҗамалын, ике улын калдырып киткәндә, моңа кадәр кәләше кебек саклаган гармунын күрше Фома авылы клубының яшь гармунчысына бирә.
“Гармунын табарбыз өр-яңасын, башлар гына исән-сау кайтсын”, – ди ул.
Кайтмый шул, кайта алмый... Шәрифулла ага гармунын бүләк итеп калдырган күрше Фома авылы егете дә аның кебек үк яу кырыннан кайтмаган.


Язмыш аның Гакыйль улы­на гармунчы булырга мөмкинлек бирмәсә дә, хәзер гармунда һәм башка уен коралларында Шәрифулла ага­ның Ринат исемле оныгы уйный икән инде. Ул Гакыйль абыйсы  язган күп шигырь­ләр­не җырга әверелдергән.


Җиде чакрым араны Әх­мәттән Бикколга барып йөрер­­гә аягына-өстенә кияр­гә бернәрсәсе дә булмаганга, Гакыйльгә мәктәпне ташларга туры килә. Ә берничә айдан алар, Әхмәт авылы белән хушлашып, Хәбибҗамал апа­ның туган авылы Иске Фәй­зул­лага күчеп китәләр.


Гакыйльнең умыртка сөя­генә Куйбышев (Самара) өлкә хастаханәсендә ясалган уңыш­сыз операция турында язган истәлеген дулкынланмыйча уку мөмкин түгел. Операция вакытында аның клиник үлем кичерүе, тик нин­дидер могҗиза булып, күзләрен яңадан ачуы һәм аяу­сыз үлем тырнагыннан котылуы үзе бер могҗиза түгелме?


Яшүсмернең, ябырылган газапларга, әрнүләргә карамастан, каләмен тешләре арасына кыстырып язарга, рәсем ясарга өйрәнүе турында укыганда, күзләр ирек­сездән яшь белән тула.


Моны хәтта күз алдына китерү дә кыен. Гакыйльнең 1966 елда язган көн­дәлек­ләрендә өметсезлек рухындагы уйланулары да, күпсан­лы шигырьләр, рәсемнәр иҗат итәргә өлгерсә дә, алар­ның бер файдасызга тартмада аунап ятулары өчен борчулары да нык чагыла әле. “Татарстан газеталарына җибәрелгән ши­гырь­ләрем дә, рәсемнәрем дә тиешенчә бәяләнмичә кала бирәләр”, – дип яза ул көндәлек­ләрендә.


Соңрак аның иҗатына карата җылылык сизелә баш­лый. “Комсомольская правда”, аннан “Социалис­тик Татарстан” газеталарында ачы язмышлы шагыйрь һәм рәссам турында тәф­силле язмалар дөнья күргәч, Куйбышев телевидениесе, аннан Татарстанның Лениногорск шәһәре телестудиясе журналистлары шагыйрь турында тапшырулар күр­сәткәч, Гакыйль Сә­гыйров­ның тормышы белән кызыксынучылар ишәй­­гән­нән-ишәя бара.


Үзенең көндәлекләрендә шагыйрь бигрәк тә “Социалистик Татарстан” газе­та­сы­ның Нурлаттагы үз хәбәр­чесе Рә­шит Зәкиевнең, Лениногорск телевидениесе журналисты Луиза Исмә­гый­ле­ва­ның изге­лек­ләренә югары бәя бирә. Беренчесе аның шигырь­ләрен бөтен Татарстан укучыларына танытырга ярдәм иткән булса, икенчесе, нефть­челәр белән бәй­лә­неш­кә кереп, Гакыйльне вертолет белән Лениногорск хаста­ханәсенә алып килеп, алты айдан артык дәвалата да әле.

Гакыйль Сәгыйров тормышы һәм иҗаты турында язганда, сөйләгәндә һич кенә дә аның рәссам булуын онытырга ярамыйдыр. “Гакыйль ши­гырьдә  –  рәссам, рәсемдә  –  шагыйрь”,  –  дип Илдар Юзеев бер юктан гына әйтмә­гән­дер. Шушы гүзәл рәсемнәре өчен халыкара “Филантроп” бүләгенә ия булган Гакыйль Сәгыйров. Каһарман  якташыбызның Мәскәүгә, шушы бүләкне алыр­га баруы мавыктыргыч бер хикәя, тарих буларак кабул ителә. Мең чакрым араны автомобильдә үтеп, исән-имин башкалага барып җи­теп, арган-талган булуына да карамастан, аның Мәскәү елгасы буйлап теплоходта сәя­хәткә чыгуы үзе бер батырлык түгелмени?


Гакыйльнең тормышында зур борылыш аның Лениногорск шәһәре хастаха­нә­сендә берничә ай дәвамында дәваланып кайтканнан соң башлана. Нефтьчеләр аңа коляска, ә Татарстан хөкүмәте “Ока” машинасы бүләк иткәч, руль артына утырган Наил энесенең улы Ринат белән Гакыйль укучылары янына төрле очрашуларга да йөри башлый.


Беренче тапкыр шундый зур очрашуның Самараның Металлурглар Сараенда ша­гыйрьгә 56 яшь тулганда үткәрелүе турында китапта бик җылы сүзләр белән бәян ителгән.


Кичәдә катнашкан кү­ренекле татар язучылары һәм шагыйрьләре Айдар Хә­лим, Зиннур Хөснияр, Рөстәм Мингалим, Фәнзаман Баттал үзләренең чыгышларында та­лантлы якташы­быз­ның иҗа­тына зур бәя биргәннәр. Татарстан китап нәшрия­тында әле яңа гына табадан төшкән “Кабатланмас моң” (1994 ел) китабының мөхәр­рире Фәнзамал Баттал андагы фәлсәфи уйлануларга, матур бай образларга соклануын белдергән.


Аннан соң да Гакыйль Сә­гыйровның иҗатына мө­киб­бәннәр шагыйрьнең исән чагында алтмыш, алтмыш биш, җитмеш яшьлек юбилей ки­чәләрен дә үткәргәннәр. Бу турыда китапта бәйнә-бәйнә язылган.


Әлбәттә инде, сәхнәдән бу кичәләрдә якташыбыз адресына мактау, хуплау сүзләре күп яңгыраган. Татарстаннан килгән мөхтәрәм кунаклар авызыннан күп вәгъ­дәләр әйтелгән: ша­гыйрь­нең кеч­кенә пенсиясен дә арттырырга, төрле мак­таулы исемнәр дә би­рергә... Бигрәк тә ша­гыйрь­нең 60 яшьлегенә багышланган кичәдә шул елларда Татарстан Язучылар берлеге җитәкчесе, Татарстан Дәүләт Советы депутаты Ринат Мө­хәммәдиевның “ялкынлы” чыгышы күпләрдә соклану да, өмет тә уяткан булгандыр. Тик вәгъдә ител­гәннәрнең берсе дә озак тормышка ашмыйча, яисә коры сүз булып кына кала бирде.


Гакыйль Сәгыйровка Гаяз Исхакый исемендәге әдәби бүләк тә, Татарстан Язучылар берлеге җитәкчеләренең ис­ләренә туктаусыз төшер­гәләп торганнан соң, тугыз ел үткәннән соң гына бирелгән икән бит.


Шулай да Гакыйль Сәгый­ровның иҗатын аңлаучы, үз итүче яхшы кешеләр дә юк түгел бу дөньяда. Шуларның берсе  –  Ульян өлкәсе губернаторы Сергей Иванович Морозовтыр, мөгаен. Ул кичектергесез эшләрен читкә куеп, шагыйрьнең юбилейларына да, иҗат кичәләренә дә кил­гән, китапларын чыгаруда да булышкан. Әнә Иске Фәйзул­лада кайчандыр Гакыйль Сә­гыйров яшәгән йортта музей ачу турында карар кабул ителсә, бу эштә дә үзенең ярдәм кулын сузарга әзер икәнлеген белдергән. Китапта мондый фидакарь, игелекле кешеләр турында күп сөйләнгән, күп язылган.


Бу китап әдипнең туган ягы  –  Татарстанның Нурлат районы, күп еллар ул гомер иткән Самара һәм Ульян өл­кәләре китапханәләренә таратылды, шулай ук Татарстан Үзәк китапханәсенә дә бирелде. Яңа китапны китап­ханә­челәр, мәдәният хезмәт­кәр­ләре катнашында тәкъ­дим итү кичәләре Татар­стан­ның Нурлат районында, Са­ма­раның “Яктылык” татар мәк­тәбендә, Камышлы районы авылларында, Ульян шә­һә­ренең татар мәдәнияте үзә­гендә, Казанда да үт­кә­релде.


Шагыйрьнең февральдә булачак 80 еллык юбилеена багышланган кичәләр Самарада, Димитровградта, Ульян­­­­­да һәм башка шәһәр һәм авылларда да зурлап үт­кәрелә. Бөтендөнья татар кон­грессы башкарма комитеты, Татарстан Язучылар бер­леге, Республика Милли китапханәсе ярдәмендә сөек­ле шагыйребезнең 80 еллыгына багышланган юбилей кичәсен Казанда да үткәрсәк, начар булмас иде. Әнә “ТНВ” каналында кү­ренекле татар шагыйрь­ләренең иҗатына багышланган “Әдәби хәзинә”, “Ач, шигърият, серләреңне” кебек тапшырулар даими күр­­сәтелеп торыла. Ә Гакыйль Сәгыйров кемнән ким?! Минемчә, аның ши­гырь­ләре дә бу тапшыруларда, һич­­шиксез, яңгырарга тиеш.


Гакыйль Сәгыйров турындагы яңа китапны тәкъ­дим итү кичәләрендә чыгыш ясаучыларның күбесе аны рус, инглиз телләренә дә тәрҗемә итеп, зуррак тираж белән бастырырга кирәк, дигән фикерләрен әйттеләр. Моны тормышка ашырсак шәп булыр иде. Менә ун еллап инде шагыйрьнең бер генә шигырьләр китабының да дөнья күргәне юк.


Ә Гакыйль Сәгыйровның тормышы һәм иҗаты моңа лаек. Аның гомеренең зур өлеше үткән Самара өлкәсе­нең Кошки районы Иске Фәйзулла (Иске Җүрәй) авылындагы йортын төзеклән­дереп, музеен ачу эшен шулай ук ничек тә хәл итәсе иде.


Менә шундый уй-фикер­ләр килде минем башыма Гакыйль Сәгыйровның тормышына һәм иҗатына багышланган китабын яңадан укып чыккач.


Разия ӘЮПОВА.
Самара өлкәсе

 

Тегермәнле авыл егете (Гакыйль Сәгыйров истәлегенә)

Нурлат төбәгендә җил тирмәне1... 
Бердәнбере...
Сәгыйровлар авлы Әхмәттә! 
Тыгыз җилләр генә уйнаклаган
Биеклектә урны, әлбәттә.
Авылның ул йөзек кашы кебек...
Данлыклы да үзе һәрьякта. 
Манарадай калкып, бураннарда
Адашканнар өчен маяк та. 
Ул халыкның яклаучысымыни, – 
Тау башында, гүя, сак тора. 
Канатларын селкеп, арыган сәфәрчегә
Дәрман бирә, алга чакыра. 
Тегермәнле икән, авыл уңган, 
Тегермәнле, димәк, икмәкле. 
Кершәндәй он тарткан ташта  түгел, 
Кешеләрдә икән хикмәте.


...Килде заман. Котырды да туфан, 
Канатларын өзде тирмәннең,
Нигез эзе калды ядкарь булып, – 
Гыйбрәтен шунда күрәмен: 
Гакыйльне дә шулай ачы язмыш
Ник кыйнады җанын канатып, 
Бирешмәде! 
Талпынды да күккә күтәрелде, 
Мәгърур җәеп шигъри канатын. 
Баш өстендә мәхшәр, әйдә, купсын, 
Кара көчләр шашсын өркетеп, – 
Йөрәгенә халкы сыендырды
Үз шагыйрен – 
Тегермәнле авыл егетен.

 Илдус Диндаров

 

1/ тирмән – Нурлат төбәгендә тегермән­не шулай дип йөртәләр.

 

(“Ватаным Татарстан”)

 

Быелгы юбилярлар арасында язучы, драматург, журналист, Абдулла Алиш һәм Шәйхи Маннур исемендәге премияләр лауреаты, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе Хәбир Ибраһим (Ахир) да бар. Без аның 60 еллык гомер юлын бергә сүттек.

– Хәбир-Ахир, каләмдәшләр арасында, сез дөньяга килергә тиеш булмаган, дигән куркыныч фикер йөри. Бу дөресме?
– Кемнән ишеттегез, дип сорап тормыйм, утсыз төтен булмый, диләр ич. Әйе, дөрес. Мин туганчы, Ибраһимовлар гаиләсендә тулы комплект: ике кыз, бер малай була инде. Ләкин әни бик нык авырып китә, ябыга. Табиблар аңа: «Бала тапсаң, савыгырсың», – диләр. Шулай итеп, ноябрьнең көзге, балчыклы караңгы 19ыннан 20сенә каршы төнендә мин дөньяга килгәнмен. Тууым да үзенчәлекле. Апа-абыйларны өйдә кендек әбисе генә каршы алган булса, әни мине бала тудыру йортында дөньяга китергән. Сәгатьнең 12 тапкыр сугуы белән минем тавыш бергә яңгыраган. Язмышның үз хөкеме, Такташ әйтмешли, «Бу дөньяга кирәк булган минем тууым». Мин тугач та, табиб: «Тагын бер пожарник туды!» – дигән. Чөнки миннән алты яшькә олы абый ул чорда колхозның печән кибәнен яндырган булган.

– Сез үзегезнең гадәти түгеллегегезне бик иртә аңлагансыздыр инде алайса?
– Төпчек булгач, иркә, кире һәм бик шук идем. Авылда мине сугышып җиңә алган бер малай гына бар иде, шуңа да калай әтәчлекнең икенче дәрәҗәсе озак еллар кулдан төшмәде. Ләкин сугышуның дан-дәрәҗә түгел, бәла генә китерергә мөмкинлеге көннәрдән бер көнне, ничектер, башыма типте дә, мин бу юньсез эштән ваз кичтем. Ятам шулай туган як болынында күккә карап. Баш очында бер кара кош: козгынмы, карчыгамы әйләнә. Аны күргәч тә, үземнең дә канатлы буласым, иҗат биеклегенә менәсем килде. Кара кошка гына түгел, үз-үземә дә йә язучы, йә җырчы булырга ант иттем. Шул көннән соң кәгазь-каләм белән дуслаштым. Көн саен бер шигырь язмый калмый идем. Озак еллар колхозны җитәкләгән персидәтел әтиемә генә бу һич тә ошамады. «Йөрмә кеше көлдереп. Нәселдә булмаганны. Бездә язучылар юк. Ут яндырып утырма, йокла ятып!» – дия иде. Әтинең бу сүзләреннән соң минем үҗәтлек иң югары ноктасына җитә, булдыра алганымны аңа гына түгел, бар дөньяга исбатлыйсым килә. Соңрак белдем: Пушкинга да остазы: «Кәгазь пычратканчы, эш белән шөгыльләнергә кирәк», – дигән булган. Нәүмизлек кешене бөеклеккә илтә. Дөрес, көчле кешене генә. Бу иҗат юлының бик урау һәм сикәлтәле булуын ул чакта белмәгәнмен. Язучылар арасына да бик соң килеп кердем. Беренче шигыремне «Идел» журналында бастырганда, 30 яшь иде инде миңа. Тугыз-ун яшемнән яза башласам да, озак еллар үз стилемне таба алмый аптырадым. Илдар Юзеев иҗатын ярата идем, үзем дә сизмичә, аны кабатлаганмын. Бик күп яздым, хәтта поэмалар да. Аннары кулыма Александр Блок китабы килеп керде. Укып караган идем, җаныма шок ясады. Болай да язып буламы дип шаккаттым.Үземнең хәлдән болай килмәс дип, төшенкелеккә бирелдем хәтта. Блокны гомер буе укыйм. Әле генә аңлый башладым шикелле.

– Сезнең тел төбеннән рус әдәбиятына мөкиббән булуыгыз сизелә. Бу кайдан килә?
– Мин төпчек малайга «чүпрә»не рус авылында салганнар (көлә). Аннары гына татар авылы Борнашка (Апас районы) күчеп китеп яши башлаганнар. Күрәсең, тирәлекнең дә йогынтысы булгандыр. Дөресен әйткәндә, рус әдәбияты бер русныкы гына түгел бит ул. Пушкин үзе дә рус түгел, тамырларында гарәп каны аккан. Лермонтовта шотланд геннары бар, диләр. Аксаковлар – безнең татарныкы. Рус әдәбиятын яратуым иҗатымда да чагыла. Гогольның «Нос» әсәренә пародия итеп, «Колак» дигән әсәр яздым. Һәм мондый үрнәкләр шактый. Чит ил әдәбиятын да күп укыдым, ләкин ул безнеке түгел, шактый ерак. Шуңа аңлавы да авыр.

– Бүген сезне күбрәк драматург буларак таныйлар.
– Аңа килү дә кызык кына булды. Мин бу чакта Казанга күченгән идем инде, бер тулай торакта комендант булып эшлим. «Уңга карасаң да юк, сулга карасаң да юк» дип җырлыйлар бит әле. Сабын да бирмиләр. Санэпидемия бәйләнмәсен дип, идәннәрне кырып юып йөрибез. Эшемне җиңеләйтү өчен, тору бүлмәсе белән эш кабинетын параллель телефон белән тоташтырдым. Билгеле инде, бу җитәкчеләргә ошамады. Шул чорда Алмаз Хәмзин белән танышып киттек. Әхмәт Кәримов белән Питерга сәяхәтләре турында сөйләгәч, мин «Җырлап керәбез, җырлап чыгабыз» дигән пьеса язып, «Адым» студиясенә илтеп бирдем. Ул чакта аның җитәкчесе мәрхүм Рөстәм Фатыйхов иде. Укып чыкты да: «Ошады, куябыз!» – диде. Бу мине яңа иҗатка илһамландырды. Әлеге спектакльнең аяк-кулы җиңел булды, 30га якын сәхнә әсәрләремне күп кенә театрларда куйдылар һәм алар бүген дә зур уңыш белән бара. Камал театры гына, нишләптер, алынмый. Фәрит Бикчәнтәевнең үзеннән бу хакта сораган идем дә: «Вакыты җитмәгән әле», – дигәч, «Ярар, көтәрбез, безнең нәсел озын гомерле: әти чак кына 100гә җитмәде, әни 90га, вакытым бар әле», – дидем.

– Экранга, телевидениегә ничек эләктегез?
– Нәсим Акмал телевидениегә кеше кирәклеген әйтте. Кастингка барып карарга киңәш итте. Киттем. Алдылар. Әдәбият-сәнгать бүлегендә тапшырулар эшлим. «Чулпан»ны да тактылар. Ә ул турыдан-туры эфирда иртән үк башлана. Төннәр буе йоклый алмый ятам. Авыртмаган башка бер тимер тарак булды тәмам. Гата Нуруллин дигән абзый коткарды бу җәфадан. «Экстрасенс мин, тәнемә кашыклар, үтүк тә ябыша», – дигәч, моны туры эфирга чакырдым. Тик ни сәбәп булгандыр, кашык та, тимер акчалар да ябышып калмады аның йонлач күкрәгенә. Ә көндез миңа җитәкчедән шактый гына эләкте һәм, Аллага шөкер, «Чулпан»ны – миннән, мине «Чулпан»нан коткардылар.

– Аллага шөкер, дидегез. Бу болай сүз уңаеннан гына әйтүме, әллә Ходайга чынлап ышанасызмы?
– Ышанмас җиреңнән ышандыралар. «Мөхлис һәм Иблис» дигән сәхнә әсәремне язганда, Иблис өйгә күченеп килгәндәй булды. Нинди генә яманлыклар кылмады ул миңа. Тормышымның караңгы чоры башланды аның аркасында. Белүчеләр мине, бу темага алынган өчен, нык сүктеләр. «Тизрәк язып бетер дә тизрәк сәхнәгә куярга тырыш», – диделәр. Ләкин аның белән генә дә тынычланмады теге иблис. Премьера көнне Түбән Камада, гомер булмаганны, ут сүнде. Йә бер артист авырый, йә икенчесе фаҗигагә очрый. Тәмам үзәккә үтте ул шайтан.

Реклама

– Хәбир әфәнде, язучы булмасагыз, кем булыр идегез?
– Җитәкче, нәчәлник. Нәселебез шундый. Әтием Кәбир 15 ел колхоз рәисе булып торды. Ленин исемендәге колхозны миллионер итте. Абыем Таһир Кәбир улы «Ибраһимов һәм компания» колхозын җитәкли. Районда бердәнбер күмәк хуҗалык. Апам Әминә, Илсур Метшин укыган мәктәптә озак еллар директор булып эшләп, лаеклы ялга чыкты. Хәзер минем кулымда да җитәкче дилбегәсе. Авторларны яклау өчен оештырылган ТАИС оешмасы директоры мин. Бүгенге көндә ике меңләп авторның һәм варисның хокукларын яклыйбыз. Мондый юнәлештәге бердәнбер милли оешма без.

– Гомернең 60ын яшьлекнең бабай чагы, картлыкның малай чагы, диләр. Сезнеңчә ничек?
– Шулайдыр инде. Бу яшькә миннән алда килеп җитүчеләр шундый бәя бирә икән, димәк, дөрес. Ә мин үзем, язучы буларак, 60ны ат кебек җигелеп тартыр чор дип саныйм. Көнне төнгә ялгап язу өстәле артында утыруым шуны исбатлый. Мин гомер буе үземнән канәгать булмадым. Бер караганда, бу бик әйбәт хис. Үсәргә, алга омтылырга мөмкинлек бирә. Икенче яктан, үзеңне түбәнсетеп, «пешмәгән» итебрәк тоясың. Монда, әйткәнемчә, әтинең роле дә шактый булгандыр. Ул минем гамәлләрне гомере буе аңлый алмады. «Ничек инде, җитәкчеләр нәселе, көчле токым Ибраһимовлардан каләм кыштырдатучы язучы кисәге чыгарга тиеш?!» – диде. Мине күп вакыт «мухомор» (чебен гөмбәсе) дип атый иде (Аптырамыйм, бабай миңа да алабута дия иде. – Авт.). Шуңа да миңа үземнең файдалы булуымны исбатлап яшәргә туры килде. Һәр нәрсәнең үз вакыты бар икән. Әйе, элек тиккә, шәләй-вәләй йөреп узган вакыт кызганыч. Шуңа да хәзер туктамыйча озаклап язасым, кешелеккә әйтер сүземне әйтеп калдырасым килә.

– Бу сезнең үкенү түгелдер бит?
– Һич юк. Тормышта бер генә үкенечем бар. Күбрәк баланың әтисе буласы калган. Безнең икәү генә шул: бер кыз, бер малай. Малай мине дәү әти дә итте инде – оныгыбыз Рамилгә – өч яшь. Бабай дип кенә тора. Аның шушы сүзләренә мин – шактый кырыс кеше, эрим дә китәм. Ул туган телдә эндәшкәндә, миннән дә бәхетле кеше бөтен дөньясында да булмый.

– Бүген һәр бабай оныгына туган телне биреп калдырырга тиештер инде ул.
– Әйе, һәркем үзеннән башларга тиеш. Мин коммунистларны аңламый идем, әти белән шактый бәхәскә керергә туры килде бу хакта. Мондый формализмга нигезләнгән җәмгыять озак яши алмый, дидем. Шулай булды да. Коммунизмны мактап язган язучылар хәзер милләт турында борчылып иҗат итә башладылар. Миннән бу да булмады. Мин әле аңа өлгермәгән идем. Инде 60ка җитеп килгәндә, бу хакта: туган телебезнең язмышы, аның киләчәге турында ныклап һәм бик борчылып уйлана башладым. Моңа соңгы дүрт елда туган нигездә әниемне карап яшәвем дә сәбәпче булгандыр. Туган нигез серле, тылсымлы бит ул. Әллә нинди бер сихри көчкә ия. Туган нигезгә кайтуга, син үзеңне яңадан сабый бала итеп сизәсең, ничә яшьтә булуыңа карамастан. «И туган йорт» әсәремдә туган нигезнең шул сихри көчен бирергә тырыштым. Авылларыбызда калган туган йортларга сүздән һәйкәл куйдым. Ә үзем туган нигезгә бүген дә – әни булмаса да кайтып йөрим. Балаларым да шунда үсте, хәзер оныкны да туган нигез тылсымын тоярга өйрәтергә тырышам. Моннан әти-әни янына зиратка да ерак түгел...

– Авыр юл икәнне белми сайлаганмын, дидегез. Иҗат юлын әйтүем. Чынлап та, җиңел түгел иҗат кешесенә бүген. Элек тә җиңел булмаган. Конкуренция дә җитәрлек, әйеме?
– Сез Татарстан Язучылар берлегендә 300ләп язучы булуын әйтәсездер инде. Ләкин аларның 30-40ы гына даими яза. Менә шулар әдәбиятны тотып тора да инде. Тагын да күбрәк булсалар, сөенер генә идем. Бигрәк тә драматургларга мохтаҗлык кичерә әдәбиятыбыз. Туфан абый Миңнуллиннан соң Илгиз Зәйниев килде, ләкин аның тормыш тәҗрибәсе азрак әле. Вакыйгаларны да күбрәк уйлап чыгарып яза. 30дан соң гына әйбәт драматург булып була шул. Мин язганда ук тамашачымның күзләрен күргәндәй булам. Бу җөмләне ничек кабул итәр дип, аның белән күңелемнән генә сөйләшәм. Аннары сәхнәнең аның үз теле, үз стиле. Ул шигырь дә, проза теле дә түгел. Шуңа да шактый шагыйрьләр, пьеса язарга алынсалар да, зур уңышларга ирешә алмыйлар. Язучы булыр өчен гәҗит-журнал мәктәбен узарга кирәк. Ул мәктәп телне дә өйрәтә, вакыйгаларда да кайната.

 

Әңгәмәдәш – Йолдыз Шәрәпова

(«Шәһри Казан»)

 

2 март көнне  Чаллы шәһәренең Гали Акыш исемендәге 84нче лицей китапханәсендә   Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы, шагыйрә, тәрҗемәче  Әлфия Ситдыйкова белән очрашу узды. Кичәгә лицей директоры Шамил Закиров,  8-9 сыйныф укучылары, әдәбият сөючеләр чакырылган иде.

Лицей директоры Шамил Закиров  балаларда күркәм сыйфатлар тәрбияләүгә зур игътибар бирүче җитәкче буларак билгеле.  Бу уку йортында  укучыларга  инде озак еллар  бөтен яклап камил  тәрбия, төпле белем бирәләр. Биредә укучылар зыялы татар яшьләре булып үсеп чыгалар.

   

Очрашу  лицейның 9 сыйныф укучысы Ләйсән Солтангалиева    Әлфия Ситдыйкова иҗаты буенча эшләнгән «Әлфия Ситдыйкова – тел сагында торучы шагыйрә»    фәнни хезмәте белән шагыйрәне таныштыруны күздә тотып оештырылган иде. Әлеге хезмәт республикакүләм бәйгедә призлы урын яулаган. (Фәнни  җитәкче Рузалия Сәгыйтовна Шакирова).   Кунакны әлеге хезмәт белән таныштыру, укучыларның чыгышы белән бергә үрелеп барды.

Кичә  чыгышы белән Әгерҗе районынан булган  Язгөлем Шакирова башкаруында яңгыраган «Сөембикә»  җыры белән башланып китте. Илаһи тавышка ия кызның башкаруында яңгыраган җыр кунакны да, тамаша залына җыелган укучыларны да  таң калдырды. Егетләр-кызлар шагыйрәнең тормыш һәм иҗат юлы белән таныштылар.  Шагыйрәнең шигырьләрен сәнгатьле итеп яттан сөйләделәр.

Әлфия Ситдыйкова үзенә сүз бирелгәч, укучыларның бик талантлы булуларына соклануын белдерде. Аларның күп санлы сорауларына тәфсилләп җавап кайтарды.  Тел һәм милләт язмышына, татарның киләчәгенә кагылышлы сорауларга җавап ишеткәндә,  укучылар оптимистик рухка ия шагыйрә апаларына карап, үзләренең киләчәк өчен җаваплы буын вәкилләре булуларына инанып утырганнардыр. Чынлап та, үз телен, гореф-гадәтләрен, меңъеллык әдәбиятын, җыр-моңнарын саклап яшәгән милләт тарих төпкелендә югалып калмаячак. Менә шул ышаныч һәм өмет хисләре яшьләргә тырышып укырга, тормышта үзләренең лаеклы урыннарын табарга көч бирә дә инде. Ә мәртәбәле белем йортында алган төпле белемнәре, аларга киләчәктә зур таяныч булачак. 

Кичә соңында Әлфия Ситдыйкова  лицей китапханәсенә һәм фәнни хезмәт язган Ләйсән Солтангалиева белән җырчы кызыбыз Язгөлем Шакировага култамгалы китапларын  бүләк итеп бирде. Шагыйрә белән очрашу мизгеләрен мәңгеләштереп, фотосурәткә дә төштек.

 

   Гали Акыш исемендәге 84нче лицей  татар теле һәм әдәбияты укытучысы Рузалия Сәгыйт кызы  Шакирова.      

Страница 7 из 105
Союз писателей РТ