Админ

 

 

Күптән түгел “Мәгариф-Вакыт” нәшриятында Татарстанның халык шагыйре, Г.Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты Ренат Харис тәрҗемәсендә белорус шагыйрьләренең әсәрләрен туплаган “Хуш киләсез – Калi ласка” дип исемләнгән китап дөнья күрде. Китапта белорус халкының XVI гасырдан алып бүгенге көнгәчә иҗат иткән күренекле шагыйрьләрнең әсәрләре урын алган. Аларның күпчелеге татар теленә беренче тапкыр тәрҗемә телә.

Игътибарыгызга Ренат Харисның әлеге китапка  кереш мәкаләсен тәкъдим итәбез.

 

***

 

Беларусь җирләре Татарстаннан еракмы? Чакрымлап, сәгатьләп үлчәсәң, әлбәттә, бик якын түгел. Ләкин ул җирләр минем өчен, нигәдер, бик якын...

Белоруссия белән тирәнтенрәк кызыксына башлавым 1971 елдан –минем Татарстан язучылар берлеге җаваплы сәркәтибе булып эшләгән чорда - башланды булса кирәк. Ул елларда Язучылар берлеге рәисе булып танылган шагыйрь Зәки Нури эшли иде. Ул кайчакларда үзенең Белоруссия урманнарында Константин Заслонов җитәкчелегендәге партизаннар армиясендә  фашистларга каршы сугышуларын искә алырга ярата иде. Орша шәһәренең мактаулы гражданины Зәки Нури белорус әдәбияты белән тыгыз элемтәдә яшәде, белорус шагыйрьләренең әсәрләрен тәрҗемә итте, аларны аерым китаплар итеп бастырып чыгарды.

Берничә елдан соң Югары Ослан районында Печищи авылында белорус әдәбияты классигы, Бөек Ватан сугышы елларында Татарстанга эвакуацияләнгән Янка Купала музее ачылды. Аның барлыкка килүендә дә Зәки аганың роле кечкенә булмады. Бу музейда миңа,Янка Купала шигъри дөньясы аша, белорус әдәбиятына да  ишек киңрәк ачылды. Мәктәп дәреслекләреннән таныш Якуб Колас янәшәсенә Максим Танк, Петрусь Бровкалар, Аркадий Кулешовлар килеп басты. Аларның шигырьләрендә белорус җирләренә фашизм китергән афәт тетрәндергеч трагедия булып гәүдәләнә һәм әкияти чыдамга ия белорус халкына мәдхия булып яңгырый.

Фашист армадасына каршы иң беренчеләрдән булып күкрәген куйган  Пётр Михайлович Гаврилов – безнең милләттәш һәм якташ. Брест крепостен саклауда күрсәткән тиңдәшсез батырлыгы өчен ул Советлар Союзы герое  һәм Брест шәһәренең Мактаулы гражданины исемнәренә лаек була.

2006 елда миңа Витебсктан ерак та булмаган Дубровенское районында, “Рыленки” дигән хәрби мемориалда композитор Фәрит Яруллин кабере туфрагына тезләнеп тору бәхете тиде.Утыз яше дә тулмаган бөек татар композиторының белорус туфрагында ятуы бу җирләрне минем күңелемә тагы да якынайтты.

Бу яклар Муса Җәлил һәм җәлилчеләр батырлыгы белән дә бәйле. 1943 елның февралендә белорус партизаннарына каршы сугышка фашистлар тарафыннан җибәрелгән “Идел-Урал” легионының 825-нче батальоны, баш күтәреп, командирларын үтереп, партизаннар ягына чыга һәм 506 кеше Гурко отрядына кушыла. Җәлилчеләр каһарманлыгының чишмә башы – белорус җирләрендә, Витебск янында.

Шушы җирләрдә күренекле шагыйрь, прозаик, “Яшәү белән үлем арасында” повесте, “Җимерелгән бастион” романы авторы Нәби Дәүли дә фашистларга каршы сугыша һәм, Орша шәһәре янында чолганышта калып, әсирлеккә эләгә. Ул да белорусслар турында бик җылы итеп сөйли иде.Җитмешенче елларда Зәки Нурины, Нәби Дәүлине һәм тагын берничә татар язучысын Белоруссиянең җитәкчесе Пётр Миронович Машеров кабул итә. Бу вакыйга ике республика, ике әдәбият арасындагы элемтәләрне тагы да ныгыта.

Ләкин татарлар белән белоруслар арасындагы элемтәләр тарихы берничә гасырга сузылган. Инде 1397 елда ук берничә мең татар гаиләсе белорус җирләренә күчеп килә. 1410 елда Туктамыш ханның улы Җәләлетдин җитәкчелегендәге татар атлы гаскәре, Польша һәм Литва гаскәрләре белән берлектә, Тевтон ордены рыцарьларын тар-мар итешә.Кайбер мәгълуматларга караганда Җәләлетдин бергә-бер сугышта Тевтон Ордены магистры Ульрих фон Юнгингенны үтерә, ә милләттәшнең батырлыгы, кайсы гасырда булуына карамастан, йөрәккә горурлык булып кереп урнаша. 1591 елда Речь Посполитая территориясендә (бүгенге көндәге Белоруссия, Украина, Литва, Польша җирләрендә) 100 мең татар яшәгән. Алар арасында Җәләлетдин гаскәре токымнары да күп булган. Хәзер дә “көнбатыш татарларының” күпчелеге Беларусь Республикасында яши һәм Казан белән элемтәсен ныгыта бара.

Менә шуның өчен дә Татарстан белән Беларусь арасы, минемчә, бик якын. Җан тартмаса да, кан тарта, күрәсең –белорус туфрагына күп гасырлар дәвамында сеңә килгән татар каны!

Тарихи элемтәләрне һәряклап дәвам итәргә һәм ныгытырга кирәк. Бу мәсьәләдә әдәбиятлар зур эш башкара алалар, чөнки матур әдәбият - иң җиңел һәм тиз аңлашыла торган универсаль халыкара тел ул. Татарстан һәм Белорусь язучылары бүген дә Зәки Нурилардан калган әдәби элемтә-багланышларны өзмиләр. Моннан берничә ел элек мин прозаик, киносценарист Сергей Трахимёнокка рус телендә чыккан китабымны бүләк иткән идем. Һич көтмәгәндә Минскта минем “Сяребраны прамень” (“Көмеш нур”) дигән китабым басылып чыкты. Утыз еллап мин Белоруссиянең халык шагыйре Рыгор Бородулин белән элемтәдә булдым. Аның бер эпиграммасы да саклана:

Не боятся стихи преград,

Ни стихии, ни духа злого.

Расширяй, дорогой Ренат,

ХАРИСонты родного слова!

                                     1980.

Туган телнең, туган әдәбиятнең, сәнгатьнең гаризонтларын киңәйтү мактаулы, әмма катлаулы проблема. Хәзерге меркантиль дөньяда “Кунак ашы – кара каршы”дигән мәкаль һәрвакыт күз уңында булырга тиеш.

Менә шундый уй-ниятләр белән мин егерменче-егерме беренче гасыр белорус шигърияте дөньясына кереп киттем һәм, гаҗәеп, үзебезнең Тукай, Такташ, Фатих Кәрим, Сибгат Хәким, Илдар Юзиевләргә  аваздаш иҗатлар белән очраштым. Белорус поэзиясенең рухы миңа татарныкына якын булып тоелды. Андагы моңсулык, язмыш белән тарткалашу, якты өмет, мәһабәт горурлык, ата-бабаларга чиксез ихтирам, бәхет өчен көрәштәсоңгы тамчы канны да бирергә әзерлек, җанга сеңгән гореф-гадәтләргә турылыклы булу белорус шигърите тукымасының буй җепләре.Белорус халкының язмышын чагылдырган метафоралар, нигездә, җирле табигать күренешләре, елга-сазлыклар, үсемлекләр, кош-кортлар белән бәйле. Минем белорус шигърияте җилләрен, туфрагына сеңеп калган сугыш исләрен, урманнары шавына кушылып яңгыраган партизаннар тавышын,риваятләрен, кош сайрауларын, кайгы-шатлыкларын,  бераз гына булса да,  татар әдәбияты дөньясына алып керәсем килде.

Капка ачык: хуш киләсез – калiласка, дуслар!

 

                                                                                       Ренат Харис

 

 

 

 

 


Татар әдәбиятында нефть сәнәгате үсешен пропагандалауга багышланган повесть һәм хикәя жанрларын камилләштерү, татар халкының телен, әдәбиятын һәм мәдәниятен саклау һәм үстерү, иҗатта яңа авторлар табу, алар белән даими хезмәттәшлек итү максатында «ТАТМЕДИА» акционерлык җәмгыяте филиалы – «Казан утлары» журналы редакциясе, «ТАТНЕФТЬ» ачык акционерлык җәмгыяте белән берлектә, Татарстанда кара алтын чыга башлауга 75 ел тулу уңаеннан, нефть сәнәгате тарихы һәм хезмәтчәннәре турында иң яхшы повестька, хикәягә «Хәзинә» дигән ачык әдәби конкурс игълан итә.

Конкурс бер турда 2018 елның 1 мартыннан 2018 елның 15 декабренә кадәр үткәрелә. Җиңүчеләрне игълан итү һәм бүләкләү – 2018 елның 25 декабрендә.

Конкурска татар телендә язылган, моңа кадәр массакүләм мәгълүмат чаралары басмаларында, аерым җыентыкларда басылмаган әсәрләр генә кабул ителә. Әсәрләрнең саны чикләнми.

Конкурста катнашучылар үзләренең эшләрен электрон почта аша җибәрә яки «Казан утлары» журналы редакциясенә электрон рәвештә китереп бирә.

Конкурска килгән әсәрләр 10 баллы система буенча бәяләнә. Беренче чиратта, сюжет яңалыгы, язучынының зәвыгы, тел, сурәтләү чаралары, композиция, авторның үзенә генә хас булган стиль күздә тотыла.

ПРЕМИЯЛӘР

«Повесть» номинациясендә:

I урын – 100 000 сум (бер премия);

II урын – 80 000 сум (бер премия);

III урын – 50 000 сум (бер премия).

Һәркайсы 25 000 сумлык өч кызыксындыру премиясе.

«Хикәя» номинациясендә:

I урын – 70 000 сум (бер премия);

II урын – 50 000 сум (бер премия);

III урын – 25 000 сум (бер премия);

Һәркайсы 15 000 сумлык өч кызыксындыру премиясе.

Мәктәп укучылары арасында премияләр

«Хикәя» номинациясендә:

I урын – 15 000 сум (бер премия);

II урын – 12 000 сум (бер премия);

III урын – 8000 сум (бер премия);

Ун кызыксындыру премиясе (өчәр меңнән).

«Шигырь» номинациясендә:

I урын – 15 000 сум (бер премия);

II урын – 12 000 сум (бер премия);

III урын – 8 000 сум (бер премия);

Ун кызыксындыру премиясе (өчәр меңнән).

Иң яхшы әсәрләр «Казан утлары» журналында басылып чыгачак.

Мәктәп укучыларының иң яхшы әсәрләре «Казан утлары» журналы сайтына эленәчәк.

Конкурсның гомуми фонды – 800 000 сум.

Конкурс йомгаклары турында мәгълүмат «Казан утлары» журналы сайтында урнаштырыла.

Әсәрләр, авторның фотосы һәм анкеталар электрон почта аша җибәрелә. Электрон адрес: kazanutlari@yandeх.ru

 

Хөрмәтле язучылар!

Абдулла Алиш исемендәге әдәби премиягә гомуми нигезләмә таләпләренә туры килгән, җәмәгатьчелектә югары бәя алган әсәрләр кабул ителә.

Тәкъдимнәрне Язучылар берлеге рәисенең иҗат эшләре буенча урынбасары Рәмис Аймәткә тапшыруыгызны сорыйбыз.

Белешмәләр өчен тел.: 236-97-71, 236-97-52

 

Хөрмәтле язучылар!

21 июньдә Омск өлкәсе Тәвриз районында урнашкан татар авылы Тайчыда клуб һәм китапханә янып көл булган иде.

Авыл халкы китапханәне торгызырга ярдәм сорап мөрәҗәгать белән чыкты.

“Янгынга кадәр китапханәдә дүрт меңгә якын китап саклана иде, шуларның бер өлеше – татар китаплары. Тайчыда 500-дән артык кеше яши, шул исәптән 105 бала. Китапханә яңадан халыкка хезмәт күрсәтә башласын өчен китап фондын торгызырга кирәк. Шуңа күрә Тәвриз районы һәм Омск өлкәсе халкыннан ярдәм сорыйбыз. Өйләрендәге китаплар белән бүлешергә теләүчеләр Тәвриз эшчеләр бистәсенең Школьная урамы 13а йортында урнашкан Үзәк район китапханәсенә мөрәҗәгать итсен иде. Китапларны Тайчы китапханәсенә атап тапшырырга кирәк”, диелгән ул мөрәҗәгатьтә һәм Үзәк китапханәнең телефоны күрсәтелгән – 2-13-43.Тәвриз китапханәсе мөдире Татьяна Карепина әйтүенчә, китапханә аеруча балалар китаплары һәм мәктәптә укыла торган классик әдәбият китапларына мохтаҗ. Моннан кала, авылда төрле белешмәләр, энциклопедияләр, журналлар сорыйлар.

Әлеге китапханәгә без дә ярдәм кулы суза алабыз. Тапшырырга мөмкин булган китапларыгызны Татарстан Язучылар берлегенең кабул итү бүлмәсенә китерергә мөмкин.  Милләттәшләребезгә, китап укучыларга бергәләп ярдәм итик!

Балаларга Сабантуй

Шул исем астында Чаллы шәһәренең үзәк китапханәсе Муса Җәлил проспектында урнашкан әдәби мәйданчыкта мавыктыргыч бәйрәм оештырды. Бәйрәмгә балалар да, өлкәннәр дә килгән иде.  Балалар, бик теләп, милли уеннарда: капчык киеп йөгерү, аркан тарту, чүлмәк ватуда катнашты.

Ә бәйрәм сәхнәсеннән Сабантуйга багышланган шигырьләр яңгырады. Тамаша кунакларын Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре, Татарстан Язучылар берлегенең Чаллы бүлеге җитәкчесе Факил Сафин котлады. Шулай ук тантанада «Ләйсән» әдәби-иҗат берләшмәсе әгъзалары Рушания Гыйләҗева һәм Роза Хәмидуллина да үзләренең шигырьләрен укыдылар. Чаллы урамы җырчылар Илсөяр Зарипова, Зөлфия Җиһанның моңлы җырларына күмелде. Тамашага «Планка Мьюзик» продюссер үзәге әзерләгән биюләр дә матур төсмер өстәде.

Буккроссинг яратучылар өчен китаплар алмашу, ягъни, укылган китапны киштәдә калдырып, үзеңә ошаган башка китапны алу мөмкинлеге тудырылды.

Әдәби-музыкаль бәйрәм дәвамында ирекле микрофон эшләде. Һәркем үзе теләгән шигырен сөйләде, җырлар башкарды.

 

Татарстан Республикасы Президентының 2018 елның 22 июнендәге 457нче   санлы Указы белән  татар әдәбиятенә керткән зур өлеше һәм күпьеллык иҗади хезмәте өчен язучы,  «Татарстан Республикасы Язучылар берлеге»  оешмасы (Иҗади берлек) рәисе Данил Хәбибрахман улы Салихов

«Фидакарь хезмәт өчен» медале белән бүләкләнде.

 

Котлыйбыз! Уңышлар юлдаш булсын!

 

Мәскәү татарлары “Штабы” шагыйрь Әхмәт Саттарны искә алу кичәсен уздырды. Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре, Татарстан һәм Россия язучылар берлеге әгъзасе, Ломоносов, Такташ премияләре лауреаты,  шагыйрь Әхмәт Саттар улы Саттар 14 июньдә Анапада дәваланганда вафат булып, 17 июньдә туган ягы – Түбән Новгород өлкәсе Кочко-Пожарки авылында җирләнде.

 

Әхмәт Саттар – данлыклы “Ялгыз агач”, “Серле күзләр” җырлары авторы

 

Шагыйрь Әхмәт Саттар татар һәм рус телләрендә данлыклы романслар авторы иде. Аның сүзләренә язылган җырларны Елена ОбразцоваРенат Ибраһимов һәм башка күренекле җырчылар башкарды. Иң әһәмиятлесе – татар классик музыкасына әйләнгән “Ялгыз агач”, “Серле күзләр” җырлары көйләрен композитор Рөстәм Яхин нәкъ  Әхмәт Саттар сүзләренә язды. Шулай ук Әхмәт Саттар 1960-1972 елларда Мәскәү Кремлендә баш метрдотель булып эшли. Ул елларда аңа дәүләт башлыклары Никита Хрущевны, Леонид Брежневны ашатырга туры килә.

Күренекле татар җырчысы, Мәскәүдәге 1186нчы татар мәктәбе мөдире Роза Хәбибуллина-Шакирова сүзләренчә, Әхмәт Саттар “Ялгыз агач”, “Серле күзләр” җырлары белән генә дә сәнгать дөньясында зур урын алды.

“Аның үлеменә ышанып җитә алмыйм. Ничек инде Мәскәү Әхмәт Саттарсыз? Мәскәүдә иҗади тормышны, мәдәниятне ансыз күз алдына китереп булмый. Әхмәт абый “Серле күзләр”, “Ялгыз агач” җыры белән халык күңелендә мәңге яшәр. Ләкин без татарлар талантларны бәяләп бетерә алмыйбыз. Телевизорда күренгән кешеләрне бик тиз күтәреп алабыз, ә менә саф татарча иҗат иткән кешеләребезне яратабыз, әмма күтәреп йөртмибез. Талантлар күп, ләкин татарча иҗат итүчеләр аз бит. Татар телен бетерү сәясәте барганда да шәхесләребезне күтәреп алмасак, белмим, без нинди халыктыр инде?!”, – диде Роза Хәбибуллина-Шакирова.

Җырчы Айрат Шакиров сүзләренчә, Әхмәт Саттар “Ялгыз агач” җырын үзе турында язуын сөйли торган булган.

 

Әхмәт Саттарны бәяләп бетермәдек – академик Роберт Нигъмәтуллин

Күренекле татар галиме, Россия Фәннәр академиясе академигы Роберт Нигъмәтуллин Әхмәт Саттарны тулысынча бәяләп бетермәделәр дигән фикер белдерде. Академик Әхмәт Саттар белән 50 елдан артык аралашып яшәгән.

“Әхмәт Саттар белән сирәк очраша идек. Ул бик яхшы кеше иде. Шәхсән үзем аңа олу хөрмәт белән карадым. Ләкин аның иҗатын тулусынча кабул итеп бетермәделәр. Мине аның иҗади яктан гел үсештә булуына соклана идем. Аның җырлары халык арасында хитка әйләнде. Әхмәт Саттар үз эшенә һәрвакыт тугры булды. Аның Кремльдә эшләвен дә беләбез. Ләкин андагы урынга ябышып ятмады, чөнки әдәбиятнең патриоты иде. Никтер без үлгәч кенә кеше кадерен белә башлыйбыз. Халкыбыз аны тиешенчә бәяләсә иде”, –дип белдерде Роберт Нигъмәтуллин.

 

Соңгы вакытларда татар теле өчен борчылды – Айрат Акъяров

 

Күренекле язучы Җәмил Мостафин (Ямиль Мустафин) Әхмәт Саттарны зур шагыйрь буларак бәяли. Аның сүзләренчә, Казанда Әхмәт Саттарны хөрмәтлиләр, зурлыйлар иде.

“Мин Әхмәт Саттарны 1971 елдан беләм. Аның белән мине данлыклы шагыйрь Михаил Львов (чын исеме Рафкат Давлетович Маликов (Габитов) таныштырды. Ул яхшы шагыйрь да, кызыклы кеше дә иде”, – дип чыгыш ясады 91 яшьлек Җәмил Мостафин.

Очучы Айрат Акъяров Әхмәт Саттарның соңгы вакытларда татар теле өчен борчылуын искә алды.

“Ул татар халкының көрәшчесе иде. Һәрвакыт тел, мәдәният сагынды торды. Туган авылы мәктәбендә татар телен укытмый башлауларына бик борчылды. Аның әнисе шул мәктәптә татар телен укыткан булган”, – дип истәлекләрен сөйләде очучы Айрат Акъяров.

Академик Илдар Үтәмешев Әхмәт Саттарның Мәскәүдә татар чараларында актив катнашуын искә төшерде. “Татар мәдәни үзәгенә гел килә иде. Татарлар “Штабы” чараларында еш кунак була иде. Безнең өчен ул хәзер классик шагыйрь», –диде Илдар Үтәмешев.

 

“Штаб”ка гимн язарга җыенган иде – Рөстәм Ямалеев

Мәскәү татарлары “Штабы” лидеры соңгы елларда Әхмәт Саттар белән еш аралашып торуын, аның иҗат кичәсен оештыруларын, “Штаб”ка гимн язарга җыенып йөрүен искә алды.

“Әхмәт Саттар турындагы истәлекләрне татар “Штабы” сайтына (http://tatar-shtab.ru)  урнаштырырбыз. Соңгы елларда Әхмәт Саттар Мәскәү татарлары “Штабы” яшьләре белән аралашты. Татар теле проблемаларына багышланган түгәрәк өстәлләребездә чыгышлар ясады. Телне саклауда гаиләнең роле турында тәфсилләп сөйләгән иде. Без аны онытмабыз. Туган авылындагы музейга яшьләрне алып барырбыз”, – диде Рөстәм Ямалеев.

 

Мәскәү татарлары “Штабы” матбугат үзәге

https://www.youtube.com/watch?v=yie2Tlw9Z3k&t=4s

 

Башкортостан Республикасының Дүртөйле шәһәрендә Башкортостан һәм Татарстан язучылары катнашында туган телләрне өйрәнүгә багышланган «түгәрәк өстәл» утырышы булды. Утырышта Башкортостан Язучылар берлеге рәисе Зәки Алибаев, Башкортортстан Дәүләт Җыены -Корылтае рәисе урынбасары Юмабикә Ильясова, Башкортстанның халык шагыйрьләре Равил Бикбаев, Хәсән Наҗар; шагыйрәләр Лариса Абдуллина, Фәния Габидуллина,  Бөтендөнья Башкорт корылтаеның әйдәп баручы хезмәткәре Рәйсә Күзбәкова, Татарстан Республикасыннан – Татарстан Язучылар берлеге рәисе Данил Салихов, Татарстанның халык шагыйрьләре Равил Фәйзуллин, Роберт Миңнуллин, Зиннур Мансуров, шагыйрь Галимҗан Гыйлманов катнашты. Катнашучылар әлеге мәсьәләгә карата үз фикерләрен әйттеләр һәм туган телләрне саклау юнәлешендә эшне киңәшләшеп, бергә алып бару хакында сөйләштеләр.

 

 

 

 

2018 елның 20 июне көнне 12.00 сәгатьтә Татарстан Республикасы Милли китапханәсенең Зур уку залында (Казан шәһәре, Кремль урамы, 33 йорт), мәшһүр татар мәгърифәтчесенә багышлап, «Шәхесләребез» дигән сериядә «Җыен» фонды нәшер иткән «Каюм Насыйри» дигән китапны тәкъдир итү кичәсе була.

Каюм Насыйри турында мондый саллы җыентыкның дөньяга чыгуы – татар дөньясында зур вакыйга. Китапта атаклы мәгърифәтченең әдәби әсәрләреннән, әхлак мәсьәләләренә багышланган басмаларыннан, фәнни хезмәтләреннән үрнәкләр, хатлар, аның киңкырлы эшчәнлеген чагылдырган мәкаләләр, биографик материаллар, төрле документлар һәм башка төр әһәмиятле мәгълүматлар тупланган. Туган ягында һәм Казан шәһәрендә Каюм Насыйри истәлеге булып сакланган күренешләрне чагылдырган фотолар – китапның үзенчәлекле бизәге. Җыентыкта мәшһүр шәхеснең нәсел-нәсәбе, гаиләсе турындагы кызыклы фактлар, әти-әнисенең һәм туганнарының язган хатлары да урын алган.

Китапның төзүчесе – Рәмил Исламов, фәнни мөхәррире – Җәүдәт Миңнуллин, бизәлеш һәм битләргә салу буенча җаваплы мөхәррире – Рамил Миңнуллин. Китап Әнвәр Рәфыйк улы Насыйровның матди ярдәме белән нәшер ителгән.

Әлеге әдәби-музыкаль кичәдә китапны бастырып чыгаруда катнашкан иҗат төркеме, галимнәр, язучылар, журналистлар, мәгариф һәм мәдәният әһелләре катнашуы көтелә.

Страница 8 из 118
Союз писателей РТ