Админ

 

Дөнья белән ак кәгазь бите һәм каләм аша сөйләшүче, укучылар алдында күңелләрен ачып салып, хисләрен тыймый аралашучы  ихлас кешеләр  – ЯЗУЧЫЛАР!

Язучылык – гомер буе өйрәнә торган профессия. Кемдер балачактан ук каләм чарлый, ә кемдер олыгайгач, тәҗрибә һәм зирәклек туплагач кына язучы була.

Бәйрәм котлы булсын, хөрмәтле каләм ияләре!

 Күңелегезгә илһам бирерлек кешеләр белән аралашып,  матур вакыйгалар эчендә «кайнап» яшәгез!

 

Әлеге бәйрәмне гамәлгә кую турында карар 1986 елда, «International PEN Club»ның 48нче Конгрессында кабул ителгән.

Бу көнне аерым уңышларга ирешкән язучыларны хөрмәтләү чаралары була. 

     PEN (каләм) аббревиатурасыPoets (шагыйрь), Essayists (эссе язучы), Novelist (роман язучы) сүзләреннән барлыкка килгән. Әлеге оешма авыр сәяси һәм матди хәлдә калган язучыларга ярдәм итү өчен 1921 елда Лондонда оешкан. Оешмага кергән әгъзалар алдында үз илләрендә мәгълүмат алмашу иреген булдыру, һәртөрле сүз иреген кысуларга, ялган мәгълүмат таратуларга, гадел булмаган цензурага каршы кәрәшү таләпләре куела. Соңгы елларда клубка язучылар һәм журналистларны гына түгел,  тәрҗемәчеләр, мөхәррирләр, нәширләрне дә алалар.

Рус PEN-клубына 1989 елда нигез салына һәм анда инде 250 дән артык әгъза исәпләнә. Клубның үзәге Мәскәүдә урнашкан, Санкт-Петербург, Владивосток, Красноярск калаларында бүлекләр эшли.

Татар PEN-клубын оештыру карары 1996 елда Мексикада Бөтендөнья язучылар конгрессында кабул ителә. Әлеге клуб 140 илнең каләм тибрәтүчеләре белән элемтәдә тора һәм татар әдәбиятын инглиз теленә тәрҗемә итеп, дөнья буйлап тарата. Аның составында 30 кеше – язучылар, журналистлар, галимнәр бар. Татар PEN-үзәгенең президенты – Разил Вәлиев (беренче президенты – Туфан Миңнуллин), башкаручы директоры – Әхәт Мушинский.

 

 

Быел җәмәгать эшлеклесе, күренекле сәясәтче, язучы, драматург татар милләте лидеры Гаяз Исхакыйның тууына 140 ел. Әлеге уңайдан 1 мартта Чистайның Яуширмә авылында «Cүнә белми торган ялкын» дип исемләнгән әдәби-музыкаль кичә узды.

 Анда Исхакыйның авылдашлары, туганнары, Татарстан язучылары һәм әдипнең иҗатын озак еллар өйрәнгән, авылдагы Исхакый музеен оештыруда ярдәм иткән, музейга бик күп экспонатлар тапшырган галимә Лена ханым Гайнанова һ.б. катнашты.

Казан кунакларын авылның тарихи бинасында эшләп килүче Г.Исхакыйның тарихи-мемориаль һәм этнографик музеенда каршы алдылар. «Бу ике катлы бина 1870-80 елларда Сәйфетдин байның кибете итеп ачылган, – ди музей мөдире Рәсимә Ибраһимова. – Сәйфетдин байга Исхакыйның бер туган сеңлесе Фәридәбану кияүгә чыга. Гаяз Исхакый сеңлесе янына бирегә берничә мәртәбә килгәнлеге мәгълүм. Заманында шушы ике катлы бинаның беренче катында кибет, икенчесендә кунак бүлмәсе булган. Совет хөкүмәте вакытында биредә кибет иде әле. Музейда Исхакыйлар гаиләсендә сакланган экспонатлар күп түгел. Шулай да биредә сеңелләренең күлмәге, төрле калфаклары урнаштырылган. Гаяз абыйның кул җылысын саклаган өч төсле пасталы ручкасы бар. Әдип үзе 1954 вафат була. Безнең илгә өч төсле мондый ручкалар 1970 елларда гына кергән. Ә менә Исхакый 1940-50 елларда андый ручкалар кулланган. Бу кадерле экспонатны һәм башка истәлекле ядкарьләрне безгә галимә Лена ханым Гайнанова тапшырды».

Сүз уңаеннан: музейда сакланучы экспонатларның 80 процентын озак еллар Исхакый тормышын, иҗатын өйрәнгән, әдипнең 15 томлык хезмәтләрен дөньяга чыгаруда зур көч куйган Лена Гайнанова бүләк иткән.

Хәзерге вакытта авылда эшләп килүче музей замана сулышын таләп итә. Бина борынгы, шактый искергән, экспозиция дә яңартуны таләп итә. Музей мөдире белдергәнчә, биредә ремонт эшләре җәй айларында узачак. Музейны төзекләндерү өчен якынча, 9 млн 600 мең сум, ә экспозицияләр өчен 8 млн сум акча кирәклеге мәгълүм.

Татарстан Язучылар берлеге рәисе Данил Салихов традицион Исхакый укуларын быел сентябрь аенда, нәкъ менә ремонт эшләре төгәлләнгәч оештырылачагын да хәбәр итте.

Даны җитмеш елдан соң туган ягына кайткан Исхакыйны авылдашлары зурлый. Затлы, кыю фикерле уллары белән горурлана. Авыл мәдәният йортында узган әдәби-музыкаль кичәгә халык зал тутырып килгән. «Без Исхакыйлар нәселеннән, мин аның әсәрләрен укыйм, үземдә Гаяз абый характерының чалымнарын тоям», – диючеләр дә булды.

Чистай муниципаль районы башлыгының беренче урынбасары Рөстәм Хаматов үз чыгышында Яуширмә егетенең абруе чит илләрдә дә таралганына басым ясады. «Төркиядә гади халык та белә бит безнең Исхакыйны, – ди ул. – Мондый якташларны онытмаска, данларга, киләчәк буыннарга да мирасын күрсәтергә кирәк».

Яуширмә үзешчәннәре әдипнең әсәрләреннән өзекләр укыды, сәхнә кырыена урнаштырылган экран аша Г.Исхакыйның иҗатын, тормышын чагылдырган документаль фотолар тәкъдим ителеп барды.

Казаннан килгән бер төркем язучы да (аларның күбесе төрле елларда Г.Исхакый премиясе алган әдипләр) сәхнәдә чыгыш ясады, музейга, мәдәният йортына үз бүләкләрен тапшырды.

Данил Салихов Г. Тукайның Гаяз Исхакыйга карата әйтелгән фикерләрен яңгыратып узды. «Г. Исхакый халыкны уятучы, телебезне саклап калучы, олуг әфәндебез, дигән Г.Тукай, – ди Данил Салихов. – Тукай булып, Тукай Исхакыйга карата шундый сүзләр әйткән, ул аны үзенең остазы дип санаган икән, димәк, якташыгызның кем икәнен аңлыйсыз. Җир йөзендә соңгы татар калганда да Г.Исхакыйны бу җирдә искә алу, олылау булырга тиеш. Әлеге фикер һәр җитәкченең колагына эленеп калсын, чөнки Исхакый кебек шәхес Чистайда да, Татарстанда да әле тумаган. Мондагы җитәкчеләр Исхакыйны байрак итеп күтәрергә тиешләр». 

Казаннан килгән язучылар үз чыгышларында Яуширмә халкына бөек улларын онытмауларын, яшьләрне Исхакый иҗаты үрнәгендә тәрбияләргә кирәклеген билгеләп уздылар.

Рабит Батулла, Ләбиб Лерон, Марсель Галиев, Фәүзия Бәйрәмова, Фоат Галимуллин, Факил Сафин, Лена Гайнанова һәм башкаларның ялкынлы чыгышыннан соң, авыл кешеләре дә үз истәлекләре белән уртаклашты.

Татар халкының милли азатлык хәрәкәтен әйдәп баручы буларак, исеме-даны киң таралган Г.Исхакый большевиклар хакимиятен кабул итми. 1919 елда Версальгә солых төзү мәсьәләсенә багышланган конференциягә киткән Исхакый туган авылына кире кайтмаган.

Бүгенге авыл турында мәгълүмат: Яуширмә авылы табигатьнең гүзәл почмагына урнашкан. Ул район үзәге Чистайдан 25 км ераклыкта, авылга асфальт юл салынган, газ, ут, су, телефон кергән. Яуширмәнең гомуми мәйданы 7683 кв.м. Монда 245 хуҗалык бар, шуларның 40ы хуҗасыз калган йортлар. Бүген авылда 565 кеше исәптә тора, 504 се даими яшәүче. Авыл җитәкчеләре белдергәнчә, хәзерге вакытта демография иң четерекле мәсьәләләрнең берсе. Халык саны кими. 2017 елда нибары 3 бала туган, 10 кеше үлгән.Авылда  барлык уңайлыклары булган, зур мәктәп бар, анда 30 бала белем ала.

 

                                                        «Татар-информ», Мөршидә Кыямова.

Рамил Гали фотолары

 

 

Быел Г.Тукай премиясенә өч язучы, өч рәссам, бер театр коллективы, бер акционерлык җәмгыяте һәм танылган коллекционер Абдулла Дубин дәгъва итә.

 (Казан, 1 март, «Татар-информ»). Быел Габдулла Тукай исемендәге Татарстан Республикасы Дәүләт премиясенә өч язучы, өч рәссам, бер театр коллективы, бер акционерлык җәмгыяте һәм танылган коллекционер Абдулла хаҗи Дубин дәгъва итә. Татарстан Президенты карамагындагы Габдулла Тукай исемендәге Татарстан Республикасы Дәүләт премияләре буенча комиссиясе утырышында Премиягә тугыз кандидатураны күрсәтү турында карар кабул ителде.

1. Т.Миңнуллин исемендәге Түбән Кама дәүләт татар драма театры иҗат коллективы: Галиев Рөстәм Вәлиәхмәт улы (директор һәм баш режиссер), Насыйхов Булат Вакыйф улы (баш рәссам), Шәмәрдәнова Гүзәл Фазыл кызы (артист) - Чыңгыз Айтматовның «Анам кыры» повесты буенча куелган спектакль өчен.

2. Гаффаров Габделәхәт Габрахман улы - «Олы юлның тузаны» романы һәм «Дәрья башы: повесть, романнар, хикәяләр» (Казан, Татар китап нәшрияты, 2013) һәм «Әхәт Гаффар: балалар өчен әкиятләр, хикәяләр, пьесалар» (Казан, Татар китап нәшрияты, 2016) китаплары өчен.

3. Дубин Абдулла Ибраһим улы - «Казань на старинных открытках (Казан, «Светлячок» нәшрияты, 1994)», «Казань историческая: альбом» (Казан, Татар китап нәшрияты, 2004), «Старая Казань и ее окрестности» / автор проекта, сост. А.И.Дубин» (Казан, Татар китап нәшрияты 2011), «Две Казани: альбом» / автор проекта, сост. А.И.Дубин (Казан, Заман – Татар китап нәшрияты, 2011)», «Старая Волга: ее люди, ее суда, ее судьба…» (Казан, «ТАТМЕДИА» ААҖ «ПИК «Идел-Пресс» нәшрияты, 2012), «Астрахань историческая» (Казан, «ТАТМЕДИА» ААҖ «ПИК «Идел-Пресс» нәшрияты, 2005), китаплары өчен.

4. Кәримов Камил Әтхәм улы - «Карурманда кара песи: повестьлар һәм хикәяләр» (Казан, Татар китап нәшрияты, 2015), «Игезәкләр йолдызлыгы: романнар» (Казан, Татар китап нәшрияты, 2016).

5. Кузнецов Михаил Иванович - «Белые холсты. Народы Поволжья» эшләре сериясе өчен (33 эш).

6. Петров Александр Александрович - «На стихи Г.Тукая» (10 эш), «Памяти Булгар» (19 эш), «Из детства» (21 эш) серияләре өчен.

7. Хаҗиев Мәдияр Шәрип улы - «Татар хатын-кызлар» эшләре сериясе өчен (25 эш).

8. Хөснетдинов Зиннур Зыятдинович (Зиннур Хөснияр) - «Кичү: хикәяләр, повестьлар, роман-дилогия» (Казан, Татар китап нәшрияты, 2012), «Гарасат: роман-дилогия» (Казан, «Хозур» нәшрияты 2014) һәм «Көмеш чыбыркы: повестьлар һәм романнар» (Казан, Татар китап нәшрияты, 2016) китаплары өчен.

9. «Таттелеком» Гаммәви акционерлык җәмгыяте иҗат төркеме: Шәфыйгуллин Лотфулла Нурислам улы һәм Зәкуанов Рөстәм Газизҗан улы - Татарстан Республикасында яши торган халыкларның милли байлыкларын һәм тарихи мирасын, мәдәниятен үстерү һәм саклап калуга керткән зур өлешләре өчен.

Әдипне якташлары да зурлады

 

         Күренекле язучы һәм драматург Аяз Гыйлаҗевның нәсел-нәсәбе, әти-әниләре Сарман төбәгеннән. Ул үзе дә биредә туып үскән, укыган. Шуңа күрә дә якташлары аны һәрчак истә тота,  олылый. Әдипнең тууына 90 ел тулу уңае белән 27 февральдә Сарман районы  Җәлил бистәсендәге 2 нче номерлы урта мәктәптә Аяз Гыйлаҗевка багышланган форум үткәрелде. Республика күләмендәге бу чарада, Татарстан район-шәһәрләре  укучылары, мөгаллимнәре, яшь иҗат әһелләре белән берлектә, әдәбият галимнәре Хатыйп Миңнегулов,  Әнвәр Шәрипов, Миләүшә Хәбетдинова,  Дания Сибгатуллина, шагыйрә Рәзинә Мөхияр, шулай ук хакимият, җәмәгатьчелек, сәнгать вәкилләре дә катнашты. Күпләгән доклад-чыгышлар тыңланды, мастер-класслар күрсәтелде, укучыларның рәсем күргәзмәләре оештырылды, спектакльләрдән өзекләр тамаша кылынды. Республика күләмендәге бу  чарада  әдипнең хатыны, Сарман кызы Нәкыя ханым Гыйлаҗеваның да катнашуы, эмоциональ чыгышлар ясавы форумны аеруча  истәлекле итте.

 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               Х.Йосыпов

27 февральдә Яшел Үзән шәһәренең 10 нчы номерлы «Йолдызлык» прогимназиясендә мәктәпкәчә яшьтәге балалар өчен  «Тел ачкычлары» регионара бәйге узды.

Бәйгене Яшел Үзән районы хакимияте, Татар Конгрессы, Татарстан Язучылар берлеге вәкилләре күзәтте. 

Бүген Әгерҗе районының Тирсә авылы мәктәбендә шагыйрь һәм төбәкне өйрәнүче Чыңгыз Мусинны искә алу чарасы узды. Соңрак Әгерҗе шәһәренең 3нче номерлы мәктәбендә  язучы Габдулла Галиевка 90 яшь тулуга багышланган юбилей кичәсе булды. Әгерҗедәге әдәби чараларны  Казаннан, Чаллыдан килгән язучыларның әлеге төбәктә яшәп иҗат итүчеләр белән очрашуы тәмамлый. 

 

 

Ләбиб Лерон фотолары

 

Күптән түгел «Мәгариф-вакыт» нәшриятында Рәмис Аймәт тәрҗемәсендә күренекле төрек шагыйре Орхан Вәлинең «Сезнең өчен» дип исемләнгән китабы дөнья күрде. Әлеге җыентык - гаҗәеп үзенчәлекле төрек шагыйренең татар галәменә тәүге аваз салуы.

Ул турыдан туры төрек теленнән тәрҗемә ителүе белән дә игътибарга лаек. Шул уңайдан «Татар-информ» мәгълүмат агентлыгы Рәмис Аймәт белән әңгәмә оештырды.

                                      Чын шигърият бары тик Төркиядә

– Рәмис әфәнде, Орхан Вәли иҗаты татар укучысы өчен нәрсәсе белән кызыклы?

– Орхан Вәли ХХ гасыр төрек әдәбиятында яңа юл ярган, төрек шигырен эстетик салоннардан урамга, халык хозурына алып чыккан әйдаман шагыйрьләрнең берсе. Ул шигырьдә ритм, рифма, метафора, аллегория, гипербола кебек традицион поэтик сурәтләү чараларын инкарь итәргә чакыра. Гадәти шигърияттәге болытлар артындагы хыяллар, сөйгән ярның бөдрә чәчләре, чал чәчле тау кыялары урынына Орхан Вәли мәктәбендәге шагыйрьләр ертык пиджак, трамвай вагоннары, фәкыйрьнең ятагы, Галата күперендә сәгатьләр буе чират көткән эшчеләр турында язалар. Темалар гына түгел, аларның шигъри лексикасы һәм формасы да башка.

Кызыклы бер факт. 1949 елда Төркиягә килгән сюрреализмның мэтры Филипп Супо Орхан Вәли иҗаты белән танышканнан соң, болай дип белдерә: «Бөтен дөньяны иңләп-буйлап чыктым, ләкин чын шигърият белән бары тик Төркиядә очраштым». Ул шулай ук аның иҗатын Европа тәэсире булмаган европача шигърият дип бәяли.

 

Орхан Вәли дә (нәкъ Г.Тукай кебек) халыкка эндәшеп болай ди: «Мин сезнең ни хакында уйлаганыгызны, уйлап та шуны ачыктан-ачык әйтеп бирә алмавыгызны яхшы беләм. Менә минем шигырьләрем. Укыгыз. Сез алардан үзегезне борчыган сорауларга җавап табарсыз. Шуннан сезгә күпкә җиңелрәк һәм тормыш-яшәешегез дә аңлаешлырак булыр».

Орхан Вәли үзенең иҗаты белән генә түгел, ә шәхесе белән дә кызыклы. Гомерен ялгызлыкта, матди кыенлыклар белән үткәргән шагыйрь 36 яшендә баш миенә кан савудан вафат була.

 – Китапка авторның ничә шигыре керде?

 – Әлеге җыентыкта Орхан Вәлинең 100 гә якын иң әйбәт шигыре урын алды. Шулай ук «Орхан Вәли чорлар чолганышында» дигән кереш мәкаләм дә укучыларда кызыксыну уятмый калмас.

Берничә ай үземне Орхан Вәли дип хис иттем

– Беләм, шигырь тәрҗемә итү жиңел хезмәт түгел. Төрек авторының әйтергә теләгән фикерен, шигъри аһәңен татар укучысына җиткерергә сезгә авыр булмадымы?

 – Чынлап та, тәрҗемә өлкәсе җиңел хезмәт түгел. Син монда авторның әйтергә теләгән фикерен дә, музыкаль яңгырашын да бозмыйча аны бүгенге татар укучысы зәвыгына туры китереп тәрҗемә итәргә тиешсең. Аннан соң, әле бит шушы милләткә генә хас булган мәдәниятләрнең төрлелеге дә бар. Кыскасы, миңа берничә ай үземне Орхан Вәли дип хис итеп, башка кыйтгада «яшәп алырга» туры килде. Кыенлыклар белән очрашканда Фатих Кутлу, Айрат Галимҗанов, Чулпан Зарипова-Читин һәм төрек теле укытучым Лиана Фәйрушинага мөрәҗәгать иткән чакларым да булды. Рәхмәт яусын аларга!

 

Рус теле аша тәрҗемә итү – ул куян шулпасының шулпасы

– Рәмис, төрки шигърият галәмендә шагыйрьләр биниһая. Нишләп сез нәкъ менә Орхан Вәлине тәрҗемә итәргә булдыгыз?

 – Гомумән, төрек теленнән тәрҗемә итүем әлеге тел белән кызыксынудан башлангандыр. Соңгы елларда мин махсус курсларга йөреп төрек телен өйрәндем. Теләгем төрек язучыларының әсәрләрен рус теле аркылы түгел, ә оригиналдан тәрҗемә итү иде. Чөнки рус теле аша тәрҗемә итү – ул куян шулпасының шулпасы була инде.

 

Орхан Вәлигә килгәндә, көннәрдән бер көнне Айрат Галимҗанов дигән танышым язучылар берлегенә килеп, «төрек телеңне камилләштерә тор» дип, Орхан Вәлинең шигырьләр җыентыгын бүләк итте. Укый башладым. Баштарак шигырьләр мине үзләренә әлләни җәлеп итмәделәр кебек. Тора бара, шагыйрьнең тормыш һәм иҗат юлы белән ныклабрак танышкач, ул мине үзенә «буйсындырды» да куйды.

  Шигърият сүз уены гына түгел!

 – Сез үзегез дә шагыйрь. Иҗатларыгызда ниндидер аваздашлык сизмәдегезме? Уртак хисләр, темалар...

 – Әлбәттә! Мин күңелемә якын, эчке дөньясы белән үземә аваздаш булмаган авторны, гомумән, тәрҗемә итә алмыйм. Орхан Вәли мине, иң элек, үзенең ихласлыгы белән җәлеп итте. Бер караганда, аның шигырьләрендә гаҗәпләнерлек, шаккатырырлык нәрсәләр юк та кебек. Ләкин авторның ихлас, самими кичерешләре сине әсир итә дә куя. Ул үз-үзен дә, укучыны да алдамый. Миңа калса, ихласлык шигырьләрнең озын гомерле булуындагы иң төп критерийларнең берседер. Шигърият тарихында шаккатризмнар белән шөгыльләнүчеләр аз булмады. Ләкин андыйларның иҗаты, бер мәрхүм шагыйрә әйтмешли, үзләре исән чакта ук кыршылып коелып беттеләр.

...Хезмәт, ачлык, икмәк, мәхәббәт һәм өмет, ялгызлык һәм күңел төшенкелеге, ирек һәм коллык, ватан һәм мөһаҗирлек, гаделлек һәм намуссызлык, сугыш һәм тынычлык – Орхан Вәли шигъриятенең темалары әнә шулар. Ләкин ул, нәрсә турында гына язса да, дөньяга гади кешеләр күзлегеннән карый. Һәм тормышка булган шундый реалистик караш аны реалистик шигъри форма тудыру юнәлешендә эзлүнүләргә мәҗбүр итә. Шигърият аның өчен ул сүзләр уены гына түгел. Шигъриятнең нигезе ул рифма да, татлы сүзләр тезмәсе дә, ритм да түгел, ә фикер, поэтик образ-фикер. Калган барлык чаралар да шушы фикерне җиткерүдәге ысуллар гына. Орхан Вәли шигырьләрендә ритм һәм рифма бары тик нинди дә булса конкрет мәсьәләне чишкәндә генә пәйда була.

Орхан Вәлинең моңсу шигырьләре аз түгел. Әллә инде шагыйрьнең шәхси тормышы моңсумы, әллә гүзәл урамнар, көзге кебек балкыган диңгез мохитында туган геройлары моңсумы? Шагыйрь тормышның барлык хасиятен дә үз йөрәге аша үткәрә. Ләкин боларның берсе дә аны пессимист итә алмый. Ул тормышны ярата һәм балаларча беркатлылык белән, нәрсә генә булуга да карамастан, җир йөзендә кеше булып яшәвенә сөенә. Кешеләрнең үзара сөйләшүен күреп, тыңлап тору да аның өчен зур могҗиза. Бу дөнья, йолдызлар, ап-ак чәчәккә күмелгән алмагачларның хуш исе аны хуштан яздыра. Ул борчалар филләрне ашаган тәртипсезлекнең тиздән юкка чыгачагына чын күңелдән ышана, чөнки дөнья көтмәгәндә үзгәрә, көтмәгәндә җимешләр өлгерә һәм аның шигырьләре дә кеше иреген буган яшәешкә протест булып туачак бунтның тиздән якынлашуын сиземләү белән сугарылган.

Орхан Вәли шигырьләрендә кыскалыкка, аз сүзлелеккә омтылу хас. Монда да шагыйрь шәрыкъ поэзиясе классикларының дәвамчысы булып кала. Аныңча, шигырьләр бер тыңлауда хәтердә кала торган мәкаль-әйтем, афоризм кебек булырга тиеш. Ул шигъри фикерне җиткерүдә кыскалыкка ирешү өчен кайчакларда кайбер шигырьләре өстендә айлар буе эшли.

Уртак хис-кичерешләр, шигырьдәге экспрессив буяулар, драматик киеренкелек нисбәтеннән караганда безнең иҗатларда уртак нокталар юк димәс идем.

Тәрҗемә – олы бер сәнгать ул!

– Ирекле тәрҗемәгә ничек карыйсыз? 

– Тәрҗемә беркайчан да оргиналның көзгедәге чагылышыдай була алмый. Еш кына тәрҗемәдәге артык төгәллек аркасында аның сәнгатилегенә куркыныч та янарга мөмкин. Иң мөһиме - син автор әйтергә теләгән фикерне, аның хисен, рухын сакларга тиешсең.

Ирекле тәрҗемә дигәннән, бер кызыклы фактны искә төшерәсем килә. Мәсәлән, Гетеның «Ночная песня странника» дигән шигыренең рус телендәге бик күп төгәл тәрҗемәләре бар. Ләкин әлеге шигырь әдәбият тарихына М.Лермонтовның оригиналдан шактый ерак торган ирекле тәрҗемәсе белән кереп калды. Бала туганда әтисенең дә, әнисенең дә чалымнарын кабул иткән кебек, тәрҗемә ителгән әсәр авторның үзенә дә, бераз тәрҗемәчегә дә «охшамый» булдыра алмый.

Шагыйрьне бары тик шагыйрь генә тәрҗемә итәргә тиеш. Башкача була да алмый. Гомумән, тәрҗемә олы бер сәнгать ул.

–       Төрекләр әлеге җыентыкны ничек кабул итте?

–        Мин узган елның декабрь азагында Казахстанның Төркестан шәһәрендә үткәрелгән ХII Халыкара шигърият фестивалендә катнаштым. Әлеге фестивальгә Орхан Вәли китабын да алып бардым. Орхан Вәлине һәм төрекчә, һәм татарча укып яңгыраттым. Фестиваль кунаклары моны бер яңалык итеп кабул иттеләр. Евразия язучылар берлеге рәисе Якуп Өмәроглыга дә бүләк итеп җибәрдем. Китапны алу белән Якуп бәй әлеге хезмәт өчен рәхмәтләр әйтеп шалтыратты, хәтта төрле социаль челтәрләр аша да игътибарлы мөнәсәбәтен күрсәтте. Күңелле ич!.. (25 мәмләкәттән 100 гә якын шагыйрь катнашып, 3 кеше лауреат исеменә лаек булды. - М.К.).

Әлеге соравыңа Орхан Вәли шигыре белән җавап бирсәм, урынлы булыр кебек:

Якынлаша барам бугай аңа –

Бер җир бар ул, беләм, дөньяда.

Күңелдәге барлык нәрсәне дә

Ачып салып була ди анда.

 Ул җир кайда? –

Тоямын тынын.

Әйтеп кенә бирә алмыймын...

                                                    ( Мөршидә Кыямова, «Татар-информ».

                                                     Салават Камалетдинов фотосы һәм архив фотолары кулланылды)

 

Гөлнур Хәсәншина

Бәхет кошы: ул нинди була?

 

 

«Бәхет кошы». Татарстан язучылар берлеге әгъзасы, Буа шәһәрендә яшәп иҗат итүче язучы Гөлнур АЙЗАТның яңа китабы шулай атала. Буа дәүләт драма театры бинасында авторның шушы китабын киң катлау укучыларга тәкъдим итү кичәсе булып узды.

Хәер, Гөлнур Айзатны кемдер беренче чиратта: «Ул – минем укытучым!» – дияргә мөмкин. Әйе, Гөлнур Хәлил кызы – Татарстанның атказанган укытучысы, аның шәкертләре байтак.

Күпләр өчен ул – популяр җырлар авторы. Быел аның «Моңлану» дигән җыры «Болгар радиосы» уздырган «Алтын йолдыз» милли-музыкаль премия бәйгесендә «Иң моңлы җыр» номинациясендә җиңде. (Гөлнур тугач, әтисе Хәлил ага патефон алып кайта. Юкка булмагандыр ул!)

Социаль челтәрләрдә утыручылар аны катлаулы хатын-кыз язмышлары турында бәян итүче язучы буларак якын күрә. Әсәрләренең һәр өзеген табадан төшкән кебек көтеп торучылар, яратып укып баручылар байтак. Алай гына да түгел, повесть һәм хикәяләренең геройларын да күп вакыт шушы интернет киңлекләреннән таба язучы. Тормыш сындырып сынаган сынаулардан җиңеп чыга алган хатын-кызлар арабызда байтак бит. Күпләр аңа үзенең язмышын сөйли, йөрәк серен ача. Тормышның үзеннән алып язылганга, гади тел белән кәгазьгә төшерелгәнгә укучы аның әсәрләрен яратып укый да. (Бер генә мисал. Гөлнур Айзат исеме безнең журнал укучыларга да яхшы таныш. Соңгы вакытта, сайтыбыз эшли башлагач, без аның белән бигрәк тә тыгыз элемтәдә торабыз. Гыйнвар башында безнең сайтка урнаштырылган «Көзге моң» дигән хикәясен, санаулы көннәр эчендә, биш меңгә якын кеше укыды. Әллә никадәр комментарий калдырдылар:

«Елаттыгыз... Бик көчле язгансыз!» (Нәфисә, Уфа);

«Бик гыйбрәтле хикәя» (Илһамия, Казан);

«Роман-повестьларга торырлык әсәр. Рәхмәт, Гөлнур! Җаннарны актарды...» (Гыйльмулла абый, Балтач);

«Бер сулышта укып чыктым. Кайлардан табып бетерәсез бу геройларыгызны? Алар бит кемнәрнеңдер прототиплары. Зур рәхмәт Сезгә! Күпләр өчен гыйбрәт булырлык хәлләр: күз яшьләре төшә шул алар. Тик аны Данис аңламый ахрысы. Сезгә иҗади уңышлар теләп калам». (Дамира, Чаллы);

«Бик куркыныч булып китте... Җәмгыять, яшен тизлеге белән, җәһәннәмгә тәгәри. Әсәр күңелемне яралады, шуңа кичә бер сүз яза алмадым» (Әлфизә).

Казан, Ульяновск, Апас... Китап бәйрәменә кунаклар шулай ераклардан да килде. Дуслар, туганнар, классташлар, якташлар... Китап укучылар! Арада иң кадерле кунаклар, мөгаен, «Бәхет кошы» китабына кергән кайбер әсәрләрнең геройлары булгандыр. Аларның һәрберсе өчен дә бу кичә зур вакыйга иде. Күпләре язучы белән сәхнәдә бу көнне беренче тапкыр гына очрашты. (Әйткәнемчә, танышу-аралашу, дуслашулар моңарчы интернет аша гына булган.)

Кичә Гөлнур Айзат сүзләренә язылган җырлар белән үрелеп барды. Авторның җырларын башкару өчен Р. Ваһапов исемендәге Халыкара татар җыры премиясе лауреаты Сиринә Зәйнетдинова бу көнне Буага махсус кайткан иде. Сиринә белән бергә иҗат иткән «Моңлану» җырының язылу тарихын да искә төшерде сәхнәдә Гөлнур ханым.

– Азат абыегыз (Азат Касыйм улы Айзетуллов – Гөлнур ханымның ире, Буа муниципаль районының элеккеге башлыгы) өченче көн комада ята... Алда ни көткәнен әле беребез дә белми, билгесезлек... Бик соң гына больницадан кайттым. Буш салкын өй... Берүзем... Әмма тәннән бигрәк җаным туңа... Ул авыр көннәрдә күңелемне җылытучы – иҗат булды. Утырып шушы шигырьне яздым.

Моңланмыйча узып буламени

Бәхет белән сагыш арасын...

«Вконтакте»да карыйм – Сиринә дә йокламый. «Бер шигырь яздым, сиңа җибәрим әле», – дим. Ә иртән инде ул миңа шалтыратты: «Гөлнур апа, көе туды бу җырның», – ди...

Китап кичәсе шундый матур хатирләргә дә бай булды. Апас районы Әнәле авылында туып-үсеп, Буа районының Ташкичү авылына килен булып төшкән Гөлнур Айзатның тамырларына да күз салдык (нәсел шәҗәрәсенең 18 буын тамырын ачыклаган Гөлнур ханым!), аның бәхетле әни булуына да куандык (сәхнәгә улы Идеал белән кызы Назлыгөл дә күтәрелде), якташларының аны ничек якын иткәнен, аның белән горурлануларын да тойдык (Әнәлеләр күп булып килгәннәр – сәхнәне тутырып басып тордылар. «Безнең авыл клубында сезнең иҗатыгызга багышланган почмак булачак!» – дип вәгъдә итеп киттеләр). Ә китап укучының аны ничек яратканын әйтеп тә тормыйм! Буа дәүләт драма театры бинасында алма төшәр урын да булмады бит!

...«Бәхетләргә юллар һәрчак урау», дип яза ул. Аның тормыш юлына да гел генә хәтфә үлән түшәлеп тормаган. Төрлесе булган. Бүген дә – сынауның яңасы: аның өчен иң зур максат хәзер авыру ирен аякка бастыру. Ул бирешергә җыенмый: шушы авыр, мәшәкатьле чагында да китабын нәшер итәргә, аны укучысына җиткерергә үзендә көч тапкан.

 

 

Бәхет кошын кемнәр күрде икән,

Кемнәр тотты аның канатын?

Шул бәхетне гомер буе куып,

Кулларымны мең кат канаттым...

Башкалар өчен «бәхет» төшенчәсе нәрсәне аңлатадыр, язучы Гөлнур Айзат аны иҗатта күрә. Уңышлар телик аңа – илһамлы сәгатьләр алып килә торган бу кош гел аның янәшәсендә генә әйләнсен!

                                                                                                                                                                                                                                                                          

 

 Көндез районның Мордва авылында язучы Чыңгыз Мусинны искә алу кичәсе узачак.

 Кич Әгерҗе үзәгендә язучы ГабдуллаГалиевка  90 яшь тулуга багышланган юбилей кичәсе була.

 Әлеге чараларда катнашу өчен Казаннан Әгерҗегә бертөркем язучылар бара. 

***

Чыңгыз Мулламөхәммәт улы Мусин 1934 елның 16 июлендә Татарстанның Әгерҗе районы Тирсә авылында туа. Балачагы Мордва дигән татар авылында уза, шул авылның башлангыч һәм Тирсә авылы мәктәпләрендә укып җиде сыйныф белем алгач, ул Тирсә МТСына йөк төяүче, шофер ярдәмчесе булып эшкә урнаша. Шул вакыттан алып аның бөтен хезмәт юлы автомобиль транспорты белән бәйле: 1952 елда үзлегеннән әзерләнеп шоферлык таныклыгы алгач, ул Тирсә МТСында, аннары шул җирлектә барлыкка килгән РТС һәм «Сельхозтехника» оешмаларында шофер, автослесарь, токарь, автомеханик, инженер, автоколонна башлыгы вазифаларын башкара. Аның шигырьләрендә үзе күргән-татыган, башыннан кичергән тормыш чынбарлыгы, туган як кешеләренең күңел күзе аша уздырып гәүдәләндергән самими образлары, уй-хисләре, өмет-хыяллары, авыл тормышының мең төрле эш-мәшәкатьләре эчендә дә үзенә яшәү яме таба белгән шагыйранә күңеленең туган төбәккә, аның табигатенә, халкына булган чиксез мәхәббәте чагыла.

           Бу елларда Чыңгыз Мусин район газетасының да иң актив хәбәрчеләреннән берсе була, дистәләрчә еллар буе газета битләрендә үзенең мәкаләләрен, төбәк тормышына кагылышлы хәбәрләрен бастыра. Инде лаеклы ялга чыккач та, ул Ижау каласында нәшер ителә торган «Яңарыш» газетасының Әгерҗе районы буенча махсус хәбәрчесе сыйфатында үзенең һөнәри журналистлык эшен дәвам иттерә.

           Чыңгыз Мусин – дүрт шигъри җыентык авторы. Аларның берсе («Язмышым үзәннәрендә») хосусый тәртиптә туган төбәк матбагасында басылып чыга, икенче, өченче һәм дүртенчесе («Тамырлар», «Кадер кичендә» һәм «Баганалы юллар») Казан матбагаларында дөнья күрә.

           Ч.Мусин – 1997 елдан Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы.

 

*****

Габдулла Гали улы Галиев 1928 елның 10 гыйнварында Татарстанның Әгерҗе районы Төрдәле авылында туа. Бала һәм үсмер чаклары сугыш чорына туры килгән бик күп яшьтәшләре кебек, ул да кечкенәдән эшкә җигелеп үсә: ат җигеп җир сөрә, колхоз тракторлары өчен ерак җирләрдән ягулык ташый; көзләрен элеваторга ашлык илтә, кышларын Лубьян урманнарында агач чыгара. 1943 елда Кырынды авылындагы җидееллык мәктәпне тәмамлап, Алабуга шәһәрендә берьеллык ветеринария курсларында укып кайткач, Г.Галиев колхозда алты ел ветеринар һәм зоотехник булып эшли. 1952-1955 елларда Алабуга медицина училищесында янә укып, медицина фельдшеры белгечлегенә ия була һәм 1989 елга чаклы (пенсия яшенә җиткәнче) районның Балтач участок хастаханәсендә фельдшер, Кырынды, Татар Шаршадысы авылларында медицина пункты мөдире вазифаларын башкара.
Әдәби иҗат эшенә мәеле бик күптән тернәкләнгән булса да, Г.Галиев — инде яше шактый өлкәнәя төшкәч кенә кулына каләм алырга җөрьәт иткән язучылар җөмләсеннән. Аның беренче әсәре — «Тормыш үче» исемле пьесасы (соңрак исеме «Яшел елан» дип үзгәртелә) үткән гасырның алтмышынчы елларында языла. Пьеса төбәк үзешчәннәре тарафыннан.сәхнәләштерелеп, тирә-як авылларда күрсәтелеп тә йөри, матбугатта әсәр турында уңай фикерләр дә әйтелә. Табигый, авторны бу рухландырып җибәрә: шуннан соң ул «Айдар», «Солдат кайтты», «Гөлгенә», «Аккошлар кебек» исемле сәхнә әсәрләрен иҗат итә. Боларның алдагы икесе, үз вакытында Минзәлә татар драма театры сәхнәсендә куелып, тамашачы тарафыннан яратып кабул ителә. Сиксәненче еллардан башлап Г.Галиев проза әсәрләре язуга да игътибарын юнәлтә. 1995 елда Татарстан китап нәшриятында басылып чыккан һәм ике повестен эченә алган «Үкенеч» җыентыгы, 1997 елда «Кичер мине, Сурия» һәм 2002 елда «Хәзрәт малайлары» исеме белән чыккан проза китаплары авторның бу жанрда да уңышлы эшли алуын күрсәтәләр.

Г.Галиев — 1999 елдан Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы.

 

 

 

 

 

 

Страница 8 из 105
Союз писателей РТ